دانلود پایان نامه درمورد جبران خسارت، طلاق، قانون مجازات

ت خونبها در زبان فارسی است.7
1-1-1-2. معنای دیه در اصطلاح فقهای امامیه
مرحوم شهید ثانی در کتاب شریف الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه در تعریف دیات چنین آورده است:
مرحوم صاحب جواهر در کتاب ارزشمند جواهر الکلام دیه را چنین تعریف کرده است:والمراد بها هنا المال الواجب بالجنایه علی الحرفی النفس او، ما دونها سواء کان له مقدر، أو لا و ان کان ربما اختصت بالاول والثانی بالارش و الحکومه8 دیه اختصاص به جنایت نفس دارد و جنایت براعضاء ارش و حکومت نامیده می‏شود و گاهی برآنچه معین شده دیه و آنچه معین نشده ارش یا حکومت می‏گویند. مرحوم فاضل مقداد در کتاب التنقیح الرائع در تعریف دیات می‏گوید:هی جمع دیه بتخفیف الیاء ولا یجور تشدیدها وسمیت دیه لانها تودی عوضاً عن النفس.9 دیات جمع دیه است و از این جهت دیه نامیده شده که بدل از نفس پرداخت می شود. مرحوم امام خمینی (ره) در تحریر الوسیله در تعریف دیات فرموده اند: هی جمع الدیه بتخفیف ایا و هی المال الواجب بالجنایه علی الحر فی النفس او مادونها سواء کان مقدراً اولا ربما یسمی غیر المقدر بالارش و حکومه و المقدر بالدیه10
دیات جمع دیه با تخفیف یاء می‏با شد ودیه مالی است که به جنایت برحر و آزاد در نفس یا پایین‏تر از آن واجب می‏شودچه مقدار باشد یانه، و چه بسا غیرمقدر به ارش وحکومت، و مقدر دیه نامیده می‏شود.
مرحوم محقق خویی(ره) در تعریف دیه آورده است: دیه مالی است که در جنایت بر نفس یا عضو‏ی یا جراحت ومانند آن لازم گشته است11. مرحوم علامه طباطبایی در تفسیر المیزان در تعریف دیه چنین فرمود: الدیه ما یعطی من المال عوضا عن النفس أو العضو أو غیر هما؛ 12یعنی دیه مالی است که عوض نفس یا عضو یا غیر آن دو پرداخت می‏شود.
با بررسی عبارات فقهای امامیه در مقام تعریف دیه چنین استنتاج می‏گردد که آنان گاه دیه را به همان معنای لغوی، گاه به معنای مقدار مالی که از طرف شارع برای جنایت اعم از نفس یا مادون نفس تعیین شده و گاه دیه را به معنای عام تر و کلی تر از معانی قبلی به کار برده اند که شامل ارش نیز می‏شود. 13
1-1-1-3. معنای دیه در اصطلاح فقهای اهل سنت
فقهای اهل سنت نیز تعاریف گوناگونی از دیه ارائه کرده اند که با دقت در این تعاریف متوجه می‏شویم که همه‏ی ‌آنها به هم نزدیک هستند و حتی تعریف بعضی از فقهای اهل سنت بسیار نزدیک به تعاریفی است که فقهای شیعه از دیه ارائه نموده اند. 14 برای پرهیز از اطاله‏ی کلام در این باب فقط به قدر جامع تعاریف فقهای اهل سنت در ذیل اشاره می‏نماییم. غالب فقهای حنفیه دیه را چنین تعریف کرده اند: دیه نام مالی است که عوض نفس یا جان پرداخت می‏شود و ارش نام مالی است که به سبب جنایت بر اعضاء واجب می‏شود. فقهای حنبلی دیه را با عبارت زیر تعریف کرده اند: دیه مالی است که به سبب جنایتی به مجنی علیه یا ولی او پرداخت می‏شود. در تعریف فقهای شافعی از دیه آمده است: دیه مالی است که به سبب جنایت به نفس یا اعضاء واجب می‏شود و بالأخره آنکه فقهای مالکی در تعریف دیه آورده اند: دیه عبارت است از چیزی که در مقابل قتل نفس به عنوان خونبها به ولی دم ادا می‏گردد.15
با تأمل در تعاریف مذکور ملاحظه می‏شود که تعاریف فقهای اهل سنت مشابهت زیادی به تعاریف فقهای امامیه از دیه دارد.
1-1-1-4. معنای دیه در لسان روایات
دیه در لسان روایات وارده از ائمه اطهار (ع) بیشتر با الف و لام (الدیه) و به مفهوم دیه‏ی نفس یعنی دیه‏ی کامل به کار رفته است. این واژه در لسان روایات هم برای جنایت نفس و هم برای کمتر از نفس استعمال می‏شود که در هر دو صورت الدیه به معنای دیه کامل یعنی یکصد شتر، یا هزار دینار و… به کار رفته است. بنابراین آنچه در لسان روایات به عنوان الدیه آمده است مراد دیه‏ی کامل است‏؛ مگر آنکه قرینه‏ای بر خلاف یافت شود. 16
1-1-5. تعریف مسئولیت در لغت
دومین واژه‏ی کلیدی در این تحقیق، یعنی مسئولیت از نظر اهل لغت به معنای مسئول بودن موظف بودن به انجام دادن کاری و آنچه شخصی عهده‌دار مسئول آن باشد آمده است.
تعریف مسئولیت در اصطلاح
در فقه بیشتر مطالب مسئولیت در قالب تکلیف و شرایط آن مشخص شده است. شرایط مسئولیت همان شرایط تکلیف در افراد مختلف است‏؛ یعنی اگر کسی مکلف باشد مسئولیت نیز دارد و از نظر شرع باید پاسخگوی اعمال و رفتار خود باشد، ولی در اصطلاح حقوقدانان مسئولیت رابطه‏ای حقوقی است که ناشی از فعل یا ترک فعل زیان آور باشد که این رابطه با انجام تعهد مسئول و یا اجرای کیفر درباره‏ی او زائل می‏گردد .17 در فقه اسلامی از مسئولیت به عنوان ضمان یاد گردیده است. البته تعریفی که از مسئولیت در فقه و حقوق اسلامی ارائه گردیده، ناظر به مسئولیت کیفری و مدنی است که در بند آتی به لحاظ ارتباط موضوعی با تحقیق حاضر به ارزیابی آنها می‏پردازیم.
1-1-5-1. انواع مسئولیت در فقه و حقوق
مسئولیت دارای اقسام متنوعی در حوزه‏ی فقه و حقوق است‏؛ از قبیل مسئولیت مدنی، مسئولیت اخلاقی، مسئولیت کیفری، مسئولیت تضامنی در حقوق تجارت، مسئولیت اداری در حقوق اداری، مسئولیت قرار دادی و خارج از قرارداد در حقوق مدنی و… . از میان انواع مسئولیت، تنها سه قسم از آنها می‏تواند با موضوع تحقیق حاضر مرتبط باشد‏؛ این سه قسم عبارتند از: مسئولیت اخلاقی، مسئولیت مدنی و مسئولیت کیفری، که با توجه به اهمیت آن در این نوشتار هر یک از آنها را به تفکیک تعریف می‏نماییم. مسئولیت اخلاقی نسبت به شخصی متصور است که مرتکب خلافی شده باشد و اخلاقاً عمل او مذموم و قابل سرزنش باشد، ولو آنکه ضرر و زیانی از فعل او به شخص وارد نشده باشد. مسئولیت اخلاقی به معنای شرمساری وجدان بوده و بیشتر، جنبه‏ی شخصی دارد. مسئولیت اخلاقی دارای ضمانت اجرای قانونی نیست در مقابل مسئولیت اخلاقی، مسئولیت حقوقی قرار دارد که دارای ضمانت اجرای قانونی است .18 مسئولیت مدنی و کیفری در زمره‏ی مسئولیت حقوقی قرار داشته و در برابر مسئولیت اخلاقی قرار دارند. مسئولیت کیفری یا جزایی مسئولیتی است که از عدم انجام وظیفه نشأت می‏گیرد. این وظیفه ممکن است در اثر مقررات قانونی یا روابط اجتماعی به وجود آمده باشد. شرط مسئولیت کیفری اطلاع شخص از وجود وظیفه و نیز توانایی انجام وظیفه می‏باشد 19 برخی از حقوقدانان معتقدند: مسئولیت جایی (کیفری ) مسئولیت مجرمان است که در قانون جزایی به آن تصریح شده و نشانه‏ی آن نیز کیفر دیدن است .20 مسئولیت مدنی، مسئولیت اشخاص حقیقی یا حقوقی است که به سبب خساراتی که از افعال آنها و یا کارگزاران آنها به دیگران وارد شده است‏؛ به عبارت دیگر در هر موردی که شخص ناگزیر از جبران خسارت دیگری باشد و در مقام ترمیم خسارتی باشد که به دیگری وارد آمده است گفته می‏شود در برابر او مسئولیت مدنی دارد. 21 برخی مسئولیت مدنی را عبارت از تعهد به جبران خسارت 22 و برخی از حقوقدانان نیزمسئولیت مدنی را عبارت از الزام به نتایج جبران خسارت 23 دانسته اند. در تبیین مسئولیت بیت المال و دولت باید گفت از آنجا که در مسئولیت کیفری وجود شرایطی مانند عقل، بلوغ و.. شرط است و چنین شرایطی نسبت به دولت که یک شخصیت حقوقی است متصور نیست‏؛ 24 بنابراین مسئولیت حکومت و دولت و بیت المال در پرداخت دیه مسئولیت مدنی خواهد بود، آن هم از نوع مسئولیتی که ناشی از عمل غیر است.
علاوه بر آن نباید در این واقعیت تردید کرد که ماهیت دیه در مواردی که مسئول پرداخت آن شخص یا اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی، که غیر از جانی هستند، ماهیت مدنی و جبران خسارت است نه ماهیت کیفری‏؛ لذا مسئولیت دولت و بیت المال در پرداخت دیه تنها یک مسئولیت مدنی خواهد بود. در توضیح بیشتر این مطلب می‏توان گفت با توجه به این معنا که هدف مسئولیت کیفری تنبیه مجرم و تنبه سایرین و جلوگیری از اختلال در نظم و حفظ منافع عموم است و هدف مسئولیت مدنی جبران خسارت متضرر است. بنابراین مسئولیت بیت المال و دولت در پرداخت خونبهای مقتولین مسئولیت مدنی خواهد بود.
1-1-6. معنای لغوی و اصطلاحی بیت المال
یکی دیگر از واژه‏های که در این تحقیق نقش اساسی و کلیدی دارد و در این نوشتار بارها از آن سخن خواهیم گفت، واژه‏ی بیت المال است. واژه‏ی بیت المال مرکب اضافی بوده و از دو لفظ بیت و مال ترکیب یافته است. جمع بیت، ‌ابیات و بیوت است. بیوت به معنای خانه‏ها و ابیات به معنای بیت‏های یک شعر است در شعر بیت را از آن جهت بیت می‏گویند که حروف و کلام را جمع می‏کند‏؛ چنانکه خانه را از آن رو بیت می‏گویند که اهل منزل را در خود جمع می‏کند. 25 با این توضیح بیت المال به معنای خانه‏ی دارایی 26 است. در لغنتامه‏ها بیت المال به معنای خزانه دولت اسلام 27 یا مالی که همه‏ی مسلمانان در آن صاحب حق هستند و بالاخره به معنی مکانی که اموال مسلمانان در آن نگهداری می‏شود 28 آمده است.
برخی نیز گفته اند که بیت المال در عرف عبارت از خزانه‏ی دولت اسلامی است و در اصطلاح نیز اموالی است که به امام یا نائب او به عنوان حقوق شرعیه پرداخت می‏شود‏؛ مانند زکات، خمس و… 29. در واقع بیت المال اصطلاحی فقهی است به معنی خزانه و صندوق خاص یا حساب خاص در آمدهای شرعی از قبیل زکات، عشور، کفارات، خراج و جزیه و صدقات و خمس.
این اصطلاح در قانون مجازات اسلامی به عنوان حساب خاص پرداخت دیه در بعضی موارد قانونی آمده است، بدون آنکه محل مالی یا درآمد آن تعیین شده باشد. البته، ‌چنین به نظر می‏رسد که از آن خزانه‏ی دولت مراد گردیده است.30 یاد آوری این نکته ضروری است که مقصود از بیت المال در حال حاضر خانه‏ای که دارای سقف، ‌در و دیوار و… باشد نیست‏؛ بلکه مقصود اموال آن خانه است‏؛ به دیگر سخن، ‌اگر چه در ابتدا بیت المال اسمی برای نگهداری اموال مسلمین بوده است، ولی بعدها به خود اموال اطلاق شده است‏؛ از این رو، اگر اموال موجود در آن محل به مکانی دیگر انتقال می‏یافت، دیگر به مکان نخست بیت المال اطلاق نمی‏شد. از سوی دیگر بسیاری از اموال متعلق به بیت المال در یک چهار دیواری جای نمی‏گیرد. در زبان فارسی نیز بیت المال به معنای هر مالی است که همه‏ی مردم در آن سهم دارند و غالباً به اموال دولتی بیت المال گفته می‏شود 31 آقای دکتر جعفری لنگرودی در کتاب مبسوط ترمینولوژی حقوق آورده است: بیت المال دخل و خرج حکومت اسلامی بوده و دارای شخصیت حقوقی است‏؛ لذا هم مالک میشود و هم مدیون32 در زمان حاضر از مسئولیت بیت المال به مسئولیت دولت و حکومت اسلامی و امام مسلمین نیز تعبیر می‏گردد و مراد از آن شخصیت حقوقی واحدی است که خونبهای مقتولین را در موارد متعددی می‏پردازد.
1-1-6-1. بررسی پیشینه‏ی تاریخی مسئولیت دولت
پس از آنکه با معنای لغوی و اصطلاحی واژگان مسئولیت و بیت المال آشنا گردیدیم، با توجه به تناسب موضوع پایان نامه، شایسته و ضروری است که نگاهی هر چند اجمالی نیز به سابقه و پیشینه‏ی مسئولیت و
ضمان بیت المال و امام مسلمین در اصطلاح رایج فقه اسلامی به معنای خاص و دولت و حکومت به معنی عام در اصطلاح حقوق جدید در جهت بران بزه دیدگان باشیم‏؛ اگر چه جبران دولتی خسارت با طرح ابعاد گسترده و اندیشه‏های نوین، مبانی، اهداف، قلمرو و شرایط آن در گذشته وجود نداشته و امری کاملا جدید است، ‌اما بحق نمی‏توان مسئولیت دولت و بیت المال در حکومت اسلامی و قوانین و ادوار گذشته را نادیده انگاشت. بلکه می‏توان ادعا کرد که قوانین امروزی با استفاده از اندیشه‏ها و مبانی قوانین قدیم نسبت به گسترش مبانی و اهداف، ‌و قلمرو و شرایط مسئولیت دولت و بیت المال در دوران حقوق امروزی اقدام کرده اند. به هر حال جبران و مسئولیت دولت در پرداخت دیده و خسارت بزره

مطلب مشابه :  منبع پایان نامه ارشد درموردداستان کوتاه، اسم مستعار، ناخودآگاه

دیدگاهتان را بنویسید