دانلود پایان نامه درمورد قصاص، دوران باستان، مجازات اعدام

کیفر جنایت بر اعضاء میان آزادگان و بندگان تفاوت گذاشته است68. به نمونه‏ی زیر توجه کنید: هرگاه چشم دیگری را کور کند، چشمش کور می‏شود. هرگاه چشم بنده‏ای را درآورد یا استخوان او را بشکند، یک مینا نقره تاوان می‏دهد69. این نمونه تفاوت و جدایی میان طبقات در قانون حمورابی را به وضوح نشان می‏دهد.
د) قانون آشور: این قانون که تقریباً هزار سال پس از قانون حمورابی وضع گردیده هم نظام دیه و هم کیفر بدنی همانند شلاق را پذیرفته است و مجازات هایی همچون اعدام، کندن گوش، تازیانه، قطع انگشتان، و درآوردن تخم چشم و دیه‏ی مالی در این قانون مطرح شده است70.
2-1-2. دیه در شرایع آسمانی
با بررسی‏های تاریخی انجام شده مشاهده می‏گردد که نمودهایی از دیه در شرایع مختلف آسمانی وجود داشته است؛ مثلاً داود پیامبر به دیه حکم می‏کرده است. قبل از ظهور اسلام در عصر عبدالمطلب مسأله‏ی دیه مطرح بوده و قبل از او نیز در بین فرزندان ابراهیم و… بدان عمل می‏شده است و به عنوان نمونه در قوانین عصر فرعون قصاص، شلاق، کیفر با اعمال شاقه، و پرداخت مال به عنوان دیه آمده است. یکی از ویژگی‏های قانون عصر فرعون این بود که اگر پدری فرزندش را بکشد، باید سه شبانه روز نعش او را در بغل بگیرد. یکی دیگر از قوانین عصر فرعون دار زدن جانی بوده است که قرآن از قول حضرت یوسف (ع) نقل می‏کند فَیُصْلَبُ فَتَأکُلُ الطَّیْرُ مِن رَّأسِهِ ؛71 یعنی پس به دار آویخته می‏شود و پرندگان سر او را می‏خورند. گفته شده این قانون به دار آویختن از قبل بوده که یوسف (ع) طبق آن حکم کرده است. 72 بنابراین ملاحظه می‏شود که نمودهایی از دیه به صور مختلف در بین شرایع آسمانی قبل از ظهور دین مبین اسلام وجود داشته است. از جمله شرایع آسمانی که دیه در آنها مورد توجه ضمنی بوده، آیین یهود و مسیح می‏باشند. یهود و مسیحیت از ادیان بزرگ الهی پیش از ظهور دین مبین اسلام هستند. کتاب آسمانی یهود تورات و کتاب آسمانی مسیح انجیل نام دارند در این بخش گذرا اشاره‏ای به صورت‏های مختلف دیه و نمودهای آن در کتاب تورات و انجیل می‏نماییم.
الف) دیه در آیین یهود: در آیین یهود اصل بر قصاص بوده است و در این آیین هیچ نص صریحی وجود ندارد که اخذ دیه را مباح کرده باشد. تنها مظهر اخذ دیه در سقط جنین مشاهده می‏شود. در قسمتی از سفر خروج باب بیست و یکم تورات آمده است:73 هرگاه دو مرد با یکدیگر گلاویز شدند و هر دو به زن آبستنی صدمه وارد کردند که زن سقط جنین کرد ولی به خود او آسیبی نرسید تاوان و غرامتی که شوهر او آن را معین کند به او پرداخته می‏شود یا به حکم قاضی غرامت معین خواهد شد. از عبارت مذکور روشن می‏شود که در دیانت یهود در مورد جنایت موجب سقط جنین که غرامتی از سوی شوهر تعیین می‏شود درباره‏ی دیه سخن گفته شده است. در جای دیگر نیز آمده است که اگر گاو یک فرد، کسی را بکشد و صاحب گاو از عیب گاو مطلع بوده و دقت در نگهداری آن نکرده باشد، باید کشته شود؛ ولی صاحب گاو می‏تواند دیه بدهد. اگر مقتول بنده باشد، خونبهای او سی مثقال نقره خواهد بود، لکن در هر صورت قاتل باید در میدان سنگسار و کشته شود؛ زیرا کفاره‏ی خون، خون است. مجازات اعدام ناشی از قاعده‏ی کلّی قصاص است؛ همان قاعده‏ای که در مورد جنایت نسبت به اشخاص مقرر می‏دارد: چشم به جای چشم، دندان به جای دندان، دست به جای دست، پا به جای پا، داغ به جای داغ، زخم به جای زخم، لطمه به جای لطمه و… 74. به جز موارد مذکور در تورات راجع به دیه ذکری به میان نیامده است. به نظر می‏رسد که حضرت موسی (ع) این عرف را که پرداخت دیه یا خونبها به اولیاء مقتول خاتمه پیدا کند از میان برده است؛ زیرا ایشان در جایی گفته است: از کسی که خواهان بازخرید مرگ خود شود، یعنی بخواهد به جای قصاص خونبها بدهد، به هیچ وجه خونبها از او پذیرفته نشود، بلکه او باید فوراً بمیرد. 75
ب) دیه در آیین مسیح: اگرچه در آیین انجیل نیز هیچ نصی درباره‏ی اخذ دیه وجود ندارد، اما با بررسی در کتاب مقدس انجیل مشاهده می‏شود که دعوت به گذشت و آسان گیری و چشم پوشی از بدیهای مردم در مسیحیت امری نیکو و مستحب شمرده شده است. در کتاب انجیل از حضرت عیسی (ع) نقل شده که فرموده است: شما شنیده اید که گفته شده است چشم در برابر چشم و دندان در برابر دندان، اما من به شما می‏گویم: در برابر بدی با بدی ایستادگی نکنید؛ بلکه کسی که گونه‏ی راست شما را سیلی زد، گونه چپ صورتتان را نیز در برابر او قرار دهید و… 76 در هر صورت در هیچ حالتی از حالات جنایت بر نفس و اعضا، هیچ صراحتی به اخذ دیه در انجیل وجود ندارد؛ اما دعوت به مصالحه بین طرفین در کتاب مقدس حاکی از این است که معمولاً مصالحه و سازش بین طرفین، با مقداری از مال تحقق می‏یابد؛ زیرا اصولاً این امر منطقی نیست که صاحب حق را هم از عین حق و هم از عوض محروم گردانند. 77
ج) دیه در دین مبین اسلام: قبل از آنکه به سیر تاریخی دیه در دین اسلام بپردازیم اشاره‏ای کوتاه به پیشینه‏ی آن در اصل جاهلیت در نزد اعراب قبل از اسلام، ‌خالی از فایده نخواهد بود. در قوانین حاکم بر عرب جاهلی اقسام و انواع متعددی از کیفرهای مالی و جانی در شکل‏های مختلف وجود داشته است. از آنجا که زندگی آنها به شکل قبیله‏ای بوده کیفرهای مربوط به بزهکاران در داخل قبیله با بزهکاران خارج از قبیله تفاوت داشته است؛ از باب مثال برای کیفر جنایت همانند قتل، قطع اعضاء و مانند آن در صورتی که جانی خارج از قبیله بوده اجرا می‏شود و برای افراد داخل قبیله مجازات‏های دیگری اجرا می‏گردید دیه یکی از کیفرهای مورد قبول عصر جاهلی بوده است؛ به عنوان نمونه شخصی به نام کلیب به دست شخصی به نام جاس کشته می‏شود به عنوان دیه 1000 شتر سیاه چشم سرخ مو به او پیشنهاد می‏شود، ولی از آنجا که پذیرش دیه را ننگ می‏دانسته اند، این پیشنهاد پذیرفته نمی‏شود. دیه در عصر جاهلیت اولاً اختیاری بوده نه اجباری؛ ثانیاً به میزان شخصیت مقتول دیه نیز تغییر پذیر بوده است. 78
در این دوران اصطلاحی مانند دیه ملوک، دیه صریح، دیه حلیف، دیه هجین و… متداول بوده است. اما دین مقدس اسلام درباره‏ی نظام دیات روش جدیدی بنا نکرده است؛ بلکه آن را به همان مفهوم عرفی و عقلایی که متداول بوده است پذیرفت. البته این بدان معنی نیست که اسلام برای نظام دیات توسعه قائل نشده است؛ بلکه اسلام با قرار دادن مقررات ویژه ای، قانون دیه را مضبوط ساخت تا از اعمال سلیقه‏های شخصی و سنت‏های قبیله‏ای ممانعت به عمل آورد؛ به عنوان مثال در عصر اعراب جاهلی، حسب و نسب اشخاص موجب افزایش مقدار دیه بود، ولی اسلام درباره‏ی دیه نفس، دیه جراحات و دیه‏ی اعضاء و جوارح نسبت به همه به طور یکسان قانون وضع کرده است. در هر صورت دیه از عناوین امضایی در دین اسلام بوده نه تأسیسی؛ زیرا دین مبین اسلام نظام دیات را که در مجموعه قوانین دوران باستان و حقوق رومی‏ها و آنگلوساکسونها و دوران اعراب جاهلی حکم امضایی بوده است، اسلام هم همین حکم عقلایی را که بدون شک اثر مثبت در نظم عمومی و امنیت جامعه و تا حدودی جبران خسارت‏های بدنی و جانی دارد به همان مفهوم عرفی و عقلایی آن امضاء فرموده و مورد تأیید قرار داده است. 79
خداوند متعال در قرآن کریم به صراحت از دیه نام برده است و این جزء نصوص قرآنی است که شک و شبهه‏ای در آن راه ندارد و مخالفت با آن مخالفت با قوانین صریح خداوندی است. قرآن کریم در آیه‏ی 92 از سوره‏ی مبارکه نساء به تشریع حکم دیه پرداخته و می‏فرماید: وَ مَا کَانَ لِمُؤْمِنٍ أَن یَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلاَّ خَطَئًا وَ مَن قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَئًا فَتَحْرِیرُ رَقَبَه مُّؤْمِنَه و دَیِهَ مُسَلَّمَه إِلَی أَهْلِهِ إِلاَّ أَن یَصَّدَّقُواْ… .
هیچ مؤمنی حق نداشته و ندارد که مؤمن دیگری را بکشد؛ مگر آنکه از روی خطا باشد و هر کس مؤمنی را از روی خطا کشت باید یک بنده‏ی مؤمن را آزاد و دیه‏ی شخص مقتول را تسلیم اهلش کند؛ مگر آنکه گیرندگان دیه گذشت کنند. 80
در شأن نزول این آیه آمده است که این آیه در شأن عیاش بن ابی ربیعه المخزومی برادر مادری ابوجهل نازل شده است. جریان از این قرار بوده که او حارث بن یزید بن نبیشه را که در گذشته او را به جهت اسلام آوردنش شکنجه می‏داد به گمان اینکه هنوز ایمان نیاورده و کافر است به قتل می‏رساند و بعد به حضور پیامبر اکرم (ص) می‏رسد و جریان را نقل می‏کند که این آیه درباره‏ی او نازل می‏شود. 81
درهر صورت با نزول این آیه، دیه در دین اسلام تشریع گردیده است. در روایات مختلف در متون روایی و در کتب فقهی متعددی از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) به بیان تشریع و مقادیر دیات پرداخته شده است. بدینسان اسلام سنت اخذ دیه را – که معمول بین اعراب جاهلی بوده و حتی قبل از دوران اعراب معمول بین تمدن‏های بشری بوده و در شرایع مختلف آسمانی نیز مورد توجه بوده است- امضاء نموده و با قرار دادن مقررات ویژه‏ای آن را منظم و مضبوط ساخت و عدالت را در احکام دیه مورد تأکید قرار داد.
2-1-3. دیه در نظام حقوقی غرب
در دوران باستان اشاره‏ای گذرا به نمودهای دیه و سابقه تاریخی آن در قانون گذاری‏های کهن شرقی داشتیم و در این بند اشاره‏ای به دوره‏ی قانون گذاری‏های غربی و یا نظام حقوقی غرب در دوران قدیم و دوران معاصر خواهیم داشت. وقتی به دوران غرب در قدیم نگاه می‏کنیم در برابر خود کشور یونان را می‏بینیم که دارای حکومت‏ها و دولت‏های منظمی بوده و سپس در کنار آن امپراطوری روم و سرانجام جزایر بریتانیا و یا همان قبایل انگلوساکسون را مشاهده می‏کنیم. ذکر این نکته در اینجا لازم و ضروری است که از نظر حقوق غرب دیه که از طریق پیمان آشتی مشخص می‏شود برای ما به دلیل نظام ترکیبی حقوق ژرمن‏ها کاملاً شناخته شده است.
در قانون یونان کیفر قتل عبارت بوده از قصاص و خونخواهی و اخراج قاتل از شهر و اسکان او در شهر قاتلان و گرفتن اموال او. اما با این وصف خانواده‏ی مقتول حق داشتند از قصاص و اعدام صرف نظر کنند و به جای آن دیه‏ی مالی را بگیرند.82 البته در قانون یونان نکته مشخصی درباره‏ی دیه یافت نمی‏شود و در قوانین روم که از قدیمی ترین و مهم ترین حقوق‏های قضایی به شمار می‏رود و می‏توان از آن به عنوان منبع تاریخی بیشتر قوانین امروز غرب نام برد و این قانون در واقع سال‏های طولانی در تدوین قانون، الهام بخش حقوقدانان اروپایی بوده است برای سه نوع جرم کیفر در نظر گرفته بود:
الف) بریدن عضوی از اعضاء بدن که کیفر آن مقابله به مثل بود و با توافق تبدیل به دیه مالی می‏شد.
ب) شکستن استخوان مجنی علیه که کیفر آن دیه مالی بود و مقدار آن به حسب افراد متفاوت بود.
ج) کیفر تعدی ساده به مجنی علیه، مانند سیلی زدن 25 اس بوده است. 83
اما در مورد کیفرهای قتل افزون بر کیفر اعدام، مجازات‏های مالی مانند گرفتن سه گاو نر و دو رأس میش و یا 20 تا 30 اس در نظر گرفته شده است.84 در مشهورترین قوانین رومی که قانون الواح دوازده گانه است دیه در آن پذیرفته شده است. با بررسی قوانین روم مشاهده می‏شود که در حقوق روم بیشتر تلاش بر قصاص است و اخذ دیه استثناء محسوب می‏شود و بر دیه نفس نصی وجود ندارد. 85 در حقوق انگلوساکسونها نظام کاملی جهت جبران ضررهای بدنی بیان شده که در جامعه‏ی انگلیسی به صورت یک عرف پذیرفته شده درآمده است. در این حقوق مجنی علیه در گرفتن دیه یا خونخواهی مختار است. و بهای دیه نفس از راه مصالحه میان اطراف قضیه و رضایت آنان معین می‏گردد86. دیه مقتول در این دوران به سه جزء تقسیم می‏شده است: یک جزءِ آن به دلیل از دست دادن یکی از افراد رعایای پادشاه داده می شد، جز دیگر آن را مالک

مطلب مشابه :  تحقیق رایگان دربارهکیفیت زندگی، تعمیم‌پذیری، محدودیت ها

دیدگاهتان را بنویسید