عقد مزارعه چیه؟ 

 

عقد مزارعه چیه؟ مُزارعه در کلمه به معنای با همدیگه کاشتنه و در حقوق به موجب عقد مزارعه یکی از دو طرف در معامله زمینی رو واسه یه مدت مشخص به شخص دیگر می ده تا در اون زراعت کنه و محصول به دست اومده از اونو تقسیم کنن. در اصطلاح حقوق مالک رو مُزارع و شخصی رو که زراعت می کنه عامل می گن.

در عقد مزارعه هیچ یک از دو طرف حق برهم زدن عقد رو ندارن مگه طبق شرایطِ خاصِ حقوقی.

مدت عقد مزارعه

در عقد مزارعه مدت باید مشخص باشه که در چه مدتِ زمانی مزارع زمین رو در اختیار عامل قرار داده. مدت مشخص شده باید واسه کشت محصول مورد نظر متناسب و کافی باشه و جز اگه این تناسب مناسب نباشه عقد باطله و اگه اصلا زمان مشخص نشه معامله غُرری (هیچ نفع عقلایی و قانونی واسه دو طرف نداره و بستگی به شانس و تصادف داره) و باطله.

زمین مورد مزارعه

در عقد مزارعه، لازم نیس که مُزارع حتما مالک زمین باشه اما باید مالک منافع اون زمین باشه.

کسی هم که در زمین مورد مزارعه به مدت سکونت یا عمر خود حق انتفاع در اون زمین رو داره می تونه زمین رو به مزارعه بده یا وصی، ولی، قیم، متولی یا وکیل اون زمین باشه که مثلا توانایی زراعت نداره و زمین خود رو واسه زرع به دیگری واگذار می کنه و با داشتن حق تصرف به عنوان مزارعِ اون زمین شناخته شه.

زمینایی که سابقه احیا و عمران ندارن (اراضی مَوات) نمی تونن مورد عقد مزارعه قرار بگیرن.

زمینی که مورد مزارعه قرار میگیره باید واسه کشت همون محصولی که واسه مزارعه مشخص شده آماده باشه ولو اینکه نیاز به کارایی اصلاحی باشه. به طور مثال اگه زمینی که واسه کشت گندم آماده شده طبق عقد مزارعه واسه کاشتن برنج در نظر گرفته شه عقد مزارعه باطله و هم در زمین مورد مزارعه باید امکان آبرسانی وجود داشته باشه.

مساحت زمین مورد معامله هم باید مشخص و معلوم باشه. که مقدار زمین می تونه خواه به وسیله مشاهده یا اشاره مساحت و اوصاف مشخص شه.

تعیین سهم در عقد مزارعه

در عقد مزراعه سهم هر کدوم از دو طرف معامله (مزارع و عامل) باید به طور رو مثلا ربع یا ثلث یا نصف مشخص شه و اگه به راه دیگری باشه با وجود اینکه عقد باطل نمی شه اما این قرارداد دیگر عقد مزارعه به حساب نمیاد.

نوع زرع در مزارعه

نوع محصولی که باید کاشته شه باید در عقد مزارعه مشخص شه مگه اینکه طبق عرف مشخص باشه که دیگر احتیاجی به قید نوع محصول در قرارداد مزارعه نیس و اگه عقد واسه زراعت باشه عامل، اختیار هر نوع زرع در کشت رو داره.

مخارج عقد مزارعه

مخارجی که واسه عقد مزارعه لازمه باید به وسیله دو طرف معامله مشخص شه. مثلا واسه تعیین چگونگی تهیه ی بذر زراعت باید مشخص شه که بذر مثلا به وسیله مالک یا کشاورز یا باهم خریداری می شه. در صورت نبود تعیین این موضوع عقد مزارعه باطله.

کاهش محصول در مزارعه

اگه عاملِ عقد مزارعه در رسیدگی به زرع بی توجهی کنه و میزان محصول کم بشه، اگه کوتاهی و نبود توجه قبل از روییدن محصول باشه عامل، ضامن کسری محصول نیس اما مالک حق فسخ کردن معامله و اخذ اجرت المثل زمین خود رو داره و در صورتی که کوتاهی و قصور بعد از روییدن صورت گیرد عامل ضامن ضرر واردهه.

شرط جدا از اینکه عقد در مزارعه

هرکدام از دو طرف معامله در مزارعه می تونن شرط یا شروطی رو واسه طرف دیگر قرار بدن البته شروط مزبور نباید برخلاف شرع و مقتضای ذاتی عقد باشه. مثلا جایزه که مالک زمین شرط کنه که جدا از اینکه سهمش از محصولِ زرع مبلغی رو هم از عامل بگیره. شرط جدا از اینکه عقد در هر صورتی صحیحه حتی اگه محصول زراعت از بین برود.

فوت یکی از دو طرف در عقد مزارعه

مطلب مشابه :  علائم افسردگی؛ با نشونه های خاموش اما خطرناک افسردگی آشنا شید 

در صورت فوت هر کدوم از دو طرف عقد (مزارع یا عامل)، عقد مزارعه باطل نمی شه. چون در صورت مرگِ مالک حتی اگه اصل زمین مورد مزارعه به ورثه اش برسه، منافع اون زمین تا اتمام قرارداد مزارعه واسه کشاورزه.

و اگه کشاورز فوت کنه ورثه باید کار رو ادامه بدن یا فرد دیگری رو واسه ادامه این کار منظور کنن.

حقوق و تکالیف عامل در عقد مزارعه

۱. عامل نسبت به ادوات کشاورزی و زمین امانت دار حساب می شه و امانت دار تا زمانی که ظلم و تفریط نکنه، نسبت به تلف یا مشکل و عیبی که در وسایل مورد امانت حاصل می شه مسئول نیس.

۲. در مزارعه عامل زمین باید هرگونه کارایی رو که واسه زراعت محصول لازمه در وقت مناسبش بکنه اما کارایی که واسه قبل از کشت لازمه مثل مسطح کردن زمین یا شیارکشی از پایه بر عهده ی عامل زمین نیس مگه اینکه در قرارداد بین دو طرف خلاف این موضوع به روشنی بیان شده باشه.

اگه عامل از انجام وظایفی که برعهده داره پرهیز کنه یا در بین کار از کارکردن دست بکشه مزارع می تونه اونو به این کار مجبور کنه و اگه زور اون مؤثر واقع نشه دادگاه حکم صادر می کنه تا از اموال عامل کسی دیگر واسه اینکار اجیر شه و وظایف عامل رو بکنه و اگه عامل مالی نداشته باشه مزارع حق داره عقد مزارعه رو فسخ کنه و اگه فسخ نکنه می تونه اجرت المثل زمین و اجرت بقیه ادواتی رو که در اختیار عامل قرار داده از اون بگیره اما در این صورت حقِ طلب کردن سهمِ محصولِ زرع یا ضرر رو نداره. اما اگه که عامل در وسطای کارِ زرع، کارا رو آزاد کنه و این اقدامش باعث کمی اجناس کشت شه مزارع حق داره که فرق قیمت رو دریافت کنه.

۳. عامل در حد معمولی مسئولیت مواظبت و نگهداری از زراعت رو برعهده داره و اگه از این کار پرهیز کنه و به خاطر این محصول کاهش پیدا کنه یا ضرر دیگری به مزارع برسه عامل، ضامن فرق هستش.

۴. مخارج کاشت و برداشت محصول مثل آبیاری بر عهده ی عامله مگه اینکه خلاف این موضوع تصریح شه یا عرف محل بر خلاف این باشه. پرداخت مالیات مربوط به سهم عامل هم بر عهده ی خودشه.

۵. عامل موظفه محصولی رو بکارد که بین خودش و مزارع مشخص شده یا زرعی کنه که از جهت ضرر به مزارع کمتر یا مساوی باشه. و اگه اینجور نکنه و زرعی رو که مورد نظر مزارع بوده نکارد مالک حق فسخ داره. اگه نوع زرع قید شده باشه و عامل برخلاف اون بکنه معامله باطله و عامل مسئول ضرر واردهه.

۶. در مزارعه اگه مباشرتِ عامل شرط نشده باشه عامل می تونه واسه زراعت کسی رو اجیر کنه یا با شخص دیگری شریک شه ولی حق انتقال معامله به دیگری یا سپردن زمین مورد مزارعه به شخص دیگر رو نداره مگه با اذن مزارع.

مزد شخصی که واسه امور زراعت اجیر شده و کارگری که واسه این امور گماشته شده باید به وسیله عامل پرداخت شه مگه اینکه خلاف این بین مزارع و عامل قید شده باشه.

حقوق و تکالیف مزارع

۱. مزارع موظفه تا زمین مورد زارعت رو به عامل تسلیم کنه و اگه از این پرهیز ورزد عامل می تونه به وسیله دادگاه اونو زور به تسلیم زمین کنه و اگه زور اون ممکن نباشه عامل حق فسخ عقد مزارعه رو داره.

۲. مزارع می تونه ملک مورد مزارعه رو به دیگری منتقل کنه و این انتقال در وجود مزراعه مشکلی ایجاد نمی کنه. اگه کسی که زمین مزارعه بهش منتقل شده نسبت به عقد مزارعه آگاهی نداشته باشه، حق فسخ معامله رو داره.

۳. مشکلات و مالیات زمین بر عهده ی مالک زمینه مگه اینکه شرطی برخلاف این موضوع شده باشه.

هزینه های مربوط به ملک که ربطی به زراعت نداره بر عهده ی مالکه مگه اینکه شرطی خلاف اون تعیین شده باشه.

موارد بطلان عقد مزارعه

نبود اهلیت دو طرف یا یکی از اونا، نبود توانایی کشت زمین و نبود وجود زمین از موارد بطلان عقد مزارعهه. زمانی که موارد بطلان پیش میاد اگه در اون زمان زرع مورد نظر در زمین کشت نشده باشه زمین و عوامل زراعت به صاحبش برگردانده می شه اما اگه در زمین زراعت شده باشه کل محصول ازآنِ صاحب بذر و طرف دیگر مستحق اجرت المثل می شه. اگه بذر بین عامل و مزارع مشترک باشه محصول هم بین اونا تقسیم می شه و اجرت المثل هریک به طرف دیگر پرداخته می شه.

مطلب مشابه :  علائم افسردگی در مردها؛ ۷ علامتی که آقایان باید جدی بگیرن 

اگه که هیچ یک از عامل و مزارع صاحب بذر نباشن و بذر مال شخص ثالثی باشه تموم محصول زراعت مال شخص سوم می شه و عامل و مزارع مستحق اجرت المثل می شن.

زمانی که عقد مزارعه دچار بطلان می شه مزارع هروقت که بخواد می تونه صاحب بذر رو مجبور کنه که زرع رو قلع کنه و می تونه با دریافت اجرت اجازه بده که زرع تا زمان برداشت محصول در زمین بمونه و قلع نشه.

اوراق مزارعه

ناشر اوراق مزارعه با سپردن این اوراق و اخذ وجه از خواهندگان، اراضی قابل کشت رو خریداری می کنه و بعد اراضی خریداری شده رو به موجب عقد مزارعه از طرف دارندگان اوراق مزارعه به کشاورزان می سپارد تا در اون اراضی محصول کشت کنن و در آخر محصول رو با هم تقسیم کنه.

دارنده ی اوراق مزارعه، حکم مالک زمین مزروعی رو داره و کشاورز نقش عامل و ناشرِ اوراق، نقش وکیل مالک زمین رو اجرا می کنه.

این اوراق پیرو قرارداد مزارعه و منحصرا مربوط به زراعت و همه نوع محصول زراعی می شه.

اوراق مزارعه رو مؤسسه ای مالی که در بخش کشاورزی فعالیت داره در اختیار خواهندگان قرار می ده. این مؤسسه با تحقیق و بررسی و کشف اراضی مناسب واسه زراعت، متناسب با ارزش خرید، اوراق مزارعه منتشر می کنه و با دریافت وجه حاصل از واگذاری این اوراق، اراضی مناسب رو خریداری و با انجام عملیاتی چون زه کشی، کانال کشی و … اون اراضی رو آماده ی کشت می کنه و اونو طبق قرارداد مزارعه به کشاورزان می سپارد تا در اون زمین زراعت کنن و در انتهای سال زراعت، محصول حاصل رو طبق قراردادی که بین شون بود تقسیم کنن.

اینطور مؤسسات پس از تحویل سهم صاحبان اوراق مزارعه از محصول کشت شده و فروش اونا، اول سهم حق الوکاله ی خود رو برداشت می کنن و بعد سود رو به صاحبان اوراق میدن.

دارندگان اوراق مزارعه می تونن در آخر هر سال زراعی از سود اوراق استفاده کنن یا اینکه در صورت نیاز به وجه اون، اونا رو در بازار ثانویه (بازار ثانویه محل دادوستد اوراق منتشر شده در بازار اولیهه) بفروشن. از اونجا که ارزش اراضی مزروعی به تناسب تورم زیاد می شه، پس قیمت اوراق مزارعه هم هنگام فروش در بازار ثانویه به مراتب بیشتر از قیمت اصلی اونا هستش. و هرچه به پایان سال زراعی و زمان کشت محصول نزدیک تر شیم قیمت این اوراق هم بیشتر می شه.

عقد مزارعه در سیستم بانکی و بانکداری

به خاطر حمایت از قشر کشاورز، سیستم بانکی باید عقد مزارعه رو جاری کنه. واسه این کار بانکا به عنوان مزارع، زمینایی رو که ملک اونا بوده یا به هر نحوی در تصرف اون مجاز هستن طبق قرارداد مزارعه به کشاورزانی که زمین ندارن واگذار می کنن.

زمانی که محصول کشت شه و حاصل تقسیم شه و سهم بانک تحویل داده شه قرارداد مزارعه پایان پیدا می کنه. بعضی وقتا ممکن بانک تمایل داشته باشه که محصول به وسیله عامل (کشاورز) به فروش برسه که در این صورت، این موضوع در قرارداد قید میشه.

روش محاسبه سود در عقد مزارعه

در کلیه ی عقود اسلامى محاسبه سود به دو روش روزشمار و ماه شمار قابل محاسبه:

روز شمار: ۳۶۵۰۰/ (مدت به روز * میزان * مبلغ)

ماه شمار: ۲۴۰۰/ ((مدت به ماه + ۱ ) * میزان * مبلغ)

تهیه شده در: chetor.com


۱

دیدگاهتان را بنویسید