علائم نا آرومی روده، دلیل و علاج اون 

 

اصطلاح مریضی روده ی التهابی یا به اختصار آی بی دی (IBD: Inflammatory Bowl Disease) به گروهی از مریضیای نا آرومی زا گفته می شه که روده رو درگیر می کنن. فکر غالب بر این بوده که نا آرومی روده یه جور مریضی خودایمنیه، اما تحقیقات نشون میدن که نا آرومی طولانی روده ممکنه نه به دلیل حمله دستگاه ایمنی به خود بدن، بلکه به دلیل حمله به ویروسا و باکتریای بی ضرر یا غذای موجود در رودها باشه که نا آرومی و به دنبال اون آسیب روده رو ایجاد می کنه. این نوشته رو بخونین تا با دلیل، علائم و درمون نا آرومی روده آشنا شید.

 

نا آرومی زخم شونده ی روده ی بزرگ یا کولیت اولسراتیو (UC: Ulcerative Colitis) و مریضی کرون (Crohn’s disease) دو مریضی جدی از مریضیای التهابی روده هستن. کولیت اولسراتیو محدود به پس روده یا روده ی بزرگه. اما مریضی کرون می تونه هر قسمتی از لوله ی گوارش، از دهن تا مقعد، رو درگیر کنه؛ گرچه معمولا انتهای روده ی کوچیک یا روده ی بزرگ یا هر دو رو درگیر می کنه.

اگه دچار IBD باشین، میدونید که معمولا این مریضی با شدت و ضعف دوره ای همراهه. زمانی که نا آرومی شدید هست، مریضی فعاله و علائم ظهور می کنن. زمانی که میزان نا آرومی کم باشه یا التهابی وجود نداشته باشه، فرد علامتی نداره و گفته می شه که مریضی خاموش شده.

دلیل مریضی نا آرومی روده (IBD)

مریضی نا آرومی روده دلیل مشخصی نداره. بعضی از عوامل یا ترکیبی از اونا (باکتریا، ویروسا، پادتنا) سیستم ایمنی بدن رو واسه ایجاد واکنش التهابی در دستگاه گوارش فعال می کنن. تحقیقات گذشته ترکیبی از عوامل مثل وراثت، ژنا، و/یا عوامل محیطی رو در پیدایش مریضی نا آرومی روده مؤثر میدونن. این احتمال هست که بافت بدن، خود این واکنش خودایمنی رو برانگیخته کنه. دلیل مریضی نا آرومی روده هرچه باشه، واکنشای کنترل نشده ی نا آرومی زا ادامه پیدا می کنن و به دیواره ی روده ای آسیب میزنن؛ این وضعیت باعث اسهال و درد شکمی می شه.

علائم نا آرومی روده

مثل بقیه مریضیای طولانی، در مریضی نا آرومی روده (IBD) مریض دوره های افت و خیز مریضی رو تجربه می کنه. با شدت گرفتن مریضی علائم ظاهر می شن، با تخفیف علائم گفته می شه مریضی فروکش کرده و با پنهون شدنِ علائم، سلامتی بازگشتهه. علائم نا آرومی روده می تونن کم تا شدید باشن و شدت علائم معمولا به این بستگی داره که مریضی کدوم بخش از دستگاه گوارش رو درگیر کرده باشه. علائم IBD یعنی:

  • گرفتگی و درد شکمی؛
  • اسهال که ممکنه خون آلود باشه؛
  • احساس فوریت شدید واسه دفع؛
  • تب؛
  • کاهش وزن؛
  • کاهش اشتها؛
  • کم خونی فقر آهن که در اثر از دست دادن خون ایجاد شده باشه.

مشکلاتی که ممکنه با IBD همراه شن

مریضی نا آرومی روده می تونه با مشکلات جدی در سلامتی رودها همراه باشه:

  • خون ریزی زیاد از زخما (اولسرها)ی روده ای؛
  • سوراخ شدگی یا پارگی روده؛
  • تنگ شدن روده (stricture) و بسته شدن روده، که در مریضی کرون دیده می شه؛
  • فیستول (مجرای خروجی ناهنجار) و مریضیای دور مقعد (مریضیایی که بافت دور مقعد رو درگیر می کنه)؛ این مشکل بیشتر در مریضی کرون دیده می شه تا در کولیت اولسراتیو؛
  • روده ی متسع سمی (مگاکولون سمی) که به اتساع بیشتر از اندازه روده ی بزرگ گفته می شه که می تونه زندگی فرد رو تهدید کنه. این حالت بیشتر در کولیت اولسراتیو دیده می شه تا در مریضی کرون؛
  • سوءِتغذیه.

مریضیای التهابی روده، به ویژه کولیت اولسراتیو، خطر دچار شدن به سرطان روده ی بزرگ رو افزایش میدن. IBD می تونه روی دیگر اندام بدن اثر بزاره؛ مثلا، فرد گرفتار به مریضیای نا آرومی روده ممکنه دچار نا آرومی مفصل (آرتریت)، مشکلات پوستی، نا آرومی چشم، مشکلات کلیوی و کبد یا از دست دادن بافت استخوانی شه. مشکلات مفصلی، چشمی و پوستی بیشتر در کنار همدیگه بروز پیدا می کنن.

تشخیص مریضی نا آرومی روده

دکتر IBD رو طبق علائم شما، آزمایشا و تستایی که خواسته می کنه، تشخیص می ده. این تستا و آزمایشا می تونن شامل موارد زیر باشن:

آزمایش مدفوع

نمونه مدفوع فرد واسه رد کردن دلایل میکروبی، ویروسی یا انگلی که موجب اسهال می شه به آزمایشگاه فرستاده می شه. ، مدفوع واسه یافتن ردی از خونی که نمیشه اونو با چشم غیرمسلح دید بررسی می شه.

آزمایش شمارش سلولای خونی (CBC)

یک پرستار یا تکنسین آزمایشگاه از خون فرد نمونه ای میگیره که به آزمایشگاه فرستاده می شه. افزایش گلبولای سفید خون احتمال وجود نا آرومی رو مطرح می کنه. و اگه خون ریزی شدیدی در بدن وجود داشته باشه، سطح گلبولای قرمز خون و هموگلوبین کاهش پیدا میکنه.

آزمایشای خونی دیگر

الکترولیتا (سدیم و پتاسیم)، پروتئین، و بیان کنندهای نا آرومی مثل سرعت ته نشین شدن گلبولای قرمز (ESR) و پروتئینِ واکنشیِ سی (CRP: C-reactive protein) ممکنه واسه بررسی شدت مریضی خواسته شن. ممکنه در مریضی کولیت اولسراتیو سطوح آنتی بادی سیتوپلاسمی ضدنوتروفیلی دور هسته ای (pANCA: Perinuclear antineutrophil cytoplasmic antibody) افزایش پیدا کنه.

ممکنه دکتر تستای مخصوص مریضیای منتقل شده از راه آمیزش رو هم خواسته کنه.

تصویربرداری اشعه ی ایکس باریمی

گرچه به کم از این آزمایش استفاده می شه، اما میشه از اون واسه بررسی ناهنجاریای ایجاد شده در اثر مریضی کرون در بخش فوقانی لوله ی گوارش شامل مری، معده و روده ی کوچیک استفاده کرد.

اگه هدف بررسی بخش فوقانی دستگاه گوارش باشه فرد محلول گچی باریم داری رو قورت می ده. این محلول سطح لوله ی گوارش رو می پوشونه و اونو واسه عکس ورداری اشعه ایکس قابل رؤیت می کنه. اگه از این روش واسه بررسی بخش تحتانی دستگاه گوارش استفاده شه محلول باریم دار از راه مقعد وارد بدن مریض می شه و از اون خواسته می شه که اونو تا اتمام عکس ورداری از روده ی بزرگ و راست روده (رکتوم) نگه داره. در این مراحل ممکنه بشه ناهنجاریای ایجاد شده چه در اثر مریضی کرون چه کولیت اولسراتیو رو مشاهده کرد.

مطلب مشابه :  طرز تهیه یک نوشیدنی مفید واسه سم زدایی بدن 

تستای رادیولوژیک دیگر

تصویرنگاری قسمتی (سی تی اسکن)، تصویرسازی زیاد مغناطیسی (ام آرآی) و سونوگرافی هم واسه تشخیص مریضی کرون و کولیت اولسراتیو استفاده می شن.

سیگموئیدوسکوپی

در این روش یک دکتر با استفاده از سیگموئیدوسکوپ (لوله ای باریک و منعطف دارای منبع نور و دوربین)، تصویر یک سوم انتهایی روده ی بزرگ مریض رو که شامل راست روده و کولون سیگموئیده بررسی می کنه. سیگموئیدوسکوپ از راه مقعد وارد بدن فرد می شه و تصاویر دیواره ی روده به دنبال زخما، نا آرومی و خون ریزی معاینه می شه. دکتر ممکنه در این مراحل با استفاده از ابزاری که از داخل لوله ی سیگموئیدوسکوپ رد می کنه از جدار روده نمونه (بیوپسی) تهیه کنه و واسه بررسی میکروسکوپی به آزمایشگاه برگشت بده.

کولونوسکوپی

کولونوسکوپی مثل سیگموئیدوسکوپیه، اما اینجا دکتر از یک لوله ی منعطف طویل تر واسه بررسی تموم روده ی بزرگ استفاده می کنه. این تست امکان بررسی شدت مریضی در روده ی بزرگ (کولون) رو آماده می کنه.

اندوسکوپی فوقانی

اگه علائم فرد مربوط به بخش فوقانی لوله ی گوارش باشه، مثلا تهوع و استفراغ، دکتر از اندوسکوپ استفاده می کنه، که لوله ای باریک، منعطف و دارای منبع نور و دوربینه، تا بتونه مری، معده و دئودنوم رو که بخش ساده روده ی کوچکه مشاهده کنه.

زخما (اولسرها) در معده و دئودنومِ یکی از هر ۱۰ نفر فرد گرفتار به مریضی کرون رخ می ده.

اندوسکوپی کپسولی

این تست در تشخیص مریضیایی که روده ی کوچیک رو درگیر می کنن، مثل کرون، مفیده. در این روش فرد کپسول کوچیکی رو می بلعد که درون اون یک دوربین هست. تصاویری که دوربین از مری، معده و روده ی کوچیک میگیره به گیرنده تعبیه شده در کمربندی فرستاده می شه که مریض اونو می بندد. در انتهای این مراحل، تصاویر از کمربند روی کامپیوتر بارگذاری می شه. دوربین هم آخرش از روده میگذره و دفع می شه.

درمون نا آرومی روده

درمون IBD شامل روش ترکیبی خودمراقبتی و علاجای پزشکیه.

خودمراقبتی

گرچه رژیم خاصی نیس که واسه جلوگیری یا درمون IBD مفید تشخیص داده شده باشه، اما ایجاد تغییرات غذایی می تونه به کنترل علائم کمک کنه. مهمه که با دکتر تون درباره تغذیه سالم صحبت کنین همونجوریکه مطمئن میشید مواد مغذی لازم رو به بدن تون می رسانید. مثلا برحسب علائم تون، دکتر ممکنه بخواد میزان دریافت فیبر یا لبنیات مصرفی تون رو کاهش بدین. بدن ممکنه وعدهای کوچیک با تعداد بیشتر رو بهتر قبول کنه. به شکل کلی احتیاجی به پرهیز غذایی خاصی در این مریضی وجود نداره مگه غذاهایی که علائم رو در شما به وجود میارن یا زیاد می کنن.

یکی از مداخلات تغذیه ای که احتمال داره دکتر از شما بخواد رعایت رژیم کم باقی مونده (low-residue diet) است. در رژیم کم باقی مونده محدود کردن غذایی بسیار بالاست و هدف از اون کم کردن از میزان فیبر و بقیه مواد هضم نشدنی ایه که از روده ی بزرگ دفع می شن.

رعایت رژیم کم باقی مونده کمک می کنه علائمی مثل اسهال و درد شکمی فروکش کنن. نکته مهم بین پیروی از رژیم کم باقی مونده اینه که مطمئن شید طول مدت لازم واسه مراعات اونو درست فهمیده باشین؛ چون در رژیم کم باقی مونده تموم مواد مغذی که بهش نیاز دارین تأمین نمی شه. دکتر ممکنه مصرف مکملای ویتامینی رو واسه شما تجویز کنه.

جنبه ی مهم دیگر خودمراقبی در مریضیای نا آرومی روده مدیریت استرسه. استرس می تونه باعث زیاد علائم IBD بشه. شاید خوب باشه که فهرستی از مواردی که موجب استرس شما می شن رو پیدا کنین و بعد ببینین کدوم یک رو می تونین از روال روزمره تون حذف کنین. ، زمانی که فهمیدین استرس به سراغ تون اومده کشیدن چند نفس عمیق و بیرون دادن اون به آرامی می تونه از نا آرومی شما کم کنه.

آموختن مدیتیشن، اختصاص زمانی واسه خودتون، و تمرینات منظم ورزشی همه وسایل مهمی واسه کاهش استرس در زندگی هستن. شرکت در گروه های حمایتی مریضی IBD شما رو در تماس با افرادی قرار می ده که دقیقا میدونن این مریضی چه اثری روی زندگی رومزه می ذاره، چون اونا همون تجربیاتی رو دارن که شما دارین. این افراد می تونن حمایت و پیشنهادات خود رو واسه کنار اومدن با علائم IBD در اختیارتون بذارن.

درمون پزشکی

هدف علاجای پزشکی در مریضی IBD، اینه که جواب التهابی ناهنجار سرکوب شه تا بافت لوله ی گوارش فرصتی واسه بهبود داشته باشه. زمانی که این درمون انجام بشه به دنبال اون باید شاهدِ از بین رفتن علائم اسهال و درد شکمی باشیم. زمانی که علائم تحت کنترل درآمدند، درمون پزشکی تمرکز خود رو روی کاهش دفعات برگشت مریضی و حفظ دوره خاموشی مریضی قرار می ده.

پزشکان معمولا واسه درمون IBD داروها رو به شکل مرحله به مرحله تجویز می کنن. در روش مرحله ای اول داروهای کم ضررتر یا داروهایی که دوره مصرف کوتاه تری دارن تجویز می شن؛ اگه این داروها آرامش مورد نظر رو جفت و جور نکرد داروهای مرحله بالاتر استفاده می شن.

آرامش

داروهای ضدالتهاب

درمون معمولا با آمینوسالیسیلاتا (aminosalicylates) شروع می شه که داروهای ضدالتهاب مثل به آسپرین هستن:

  • سولفاسالازین یا آزولفیدین (sulfasalazine / Azulfidine)؛
  • اولسالازین یا دیپنتوم (olsalazine / Dipentum)؛
  • بالسالازید یا کولازال (balsalazide/ Colazal)؛
  • مسالامین یا آساکول/ لیالدا/ پنتاسا/ آپریسو (mesalamine/ Asacol, Lialda, Pentasa, Apriso).

مسالامین (مزالازین، مسالازین) نامای مختلف دارویی هستن که به شکل خوراکی، شیاف مقعدی یا تنقیه واسه درمون کولیت اولسراتیو به کار میره.

این دسته داروها به دلیل خاصیت ضدالتهابی خود هم واسه آرامش علائم در دوره زیاد مریضی و هم واسه حفظ دوره خاموشی مریضی کاربرد دارن. دکتر ممکنه واسه تخفیف علائم داروهای ضداسهال، ضداسپاسم و کاهنده ی اسید تجویز کنه. فراموش نکنین که نباید از داروهای ضداسهال بدون تجویز دکتر استفاده کنین.

مطلب مشابه :  طناب زدن و شکل های مختلف مختلف مدل های اون واسه رسیدن به تناسب اندام 

اگه دچار مریضی کرون هستین، به ویژه زمانی که این مریضی با مشکلاتی مثل مریضیای بافت دور مقعد همراهه، دکتر ممکنه مصرف یک آنتی بیوتیک رو در کنار بقیه داروها یتان تجویز کنه. استفاده از آنتی بیوتیکا در کولیتای اولسراتیو کمتر معموله.

کورتیکواستروئیدها

اگه این داروهای ساده درمون لازم رو جفت و جور نیارن، دکتر شاید به سراغ کورتیکواستروئیدها میره. کورتیکواستروئیدها که داروهای ضدالتهابی سریع الاثر هستن به سرعت علائم و در کنار اون نا آرومی رو به اندازه قابل توجه ای کاهش میدن. گرچه به دلیل اثرات جانبیِ استفاده ی دراز مدت کورتیکواستروئیدها، از اون تنها در دوره شدت یافتن علائم استفاده می شه و نه واسه نگهداری دوره خاموشی مریضی.

داروهای کاهش کننده سیستم ایمنی بدن

داروهای مرحله بعد، داروهای کاهش کننده سیستم ایمنی بدن هستن، که پزشکان در صورت نبود موفقیت کورتیکواستروئیدها در کنترل علائم یا نیاز به استفاده ی دراز مدت از اونا از این دسته دارویی استفاده می کنن.

از این داروها در دوره خیزش زیاد مریضی استفاده نمی شه، چون ۲ تا ۳ ماه زمان نیازه تا این داروها اثر خود رو نشون بدن. این داروها به جای درمون مستقیم نا آرومی، سیستم ایمنی رو هدف قرار میدن که ترشح مواد نا آرومی زا در دیواره ی رودها از اون ناشی می شه. مثالای عادی داروهای سرکوب کننده ی دستگاه ایمنی عبارتند از:

  • آزاتیوپرین یا ایموران (azathioprine/ Imuran)؛
  • متوتروکسات یا روماترکس (methotrexate/ Rheumatrex)؛
  • و مرکاپتوپورین یا پورینتول (۶-mercaptopurine/ Purinethol).

علاجای زیستی

علاجای زیستی به پادتنایی گفته می شه که فعالیت یه سریای دیگه از پروتئینای خاص نا آرومی زا رو هدف قرار میدن.

  • اینفلکسی ماب یا رمی کید (Infliximab/ Remicade)؛
  • اینفلکسی ماب- dyyb یا اینفلکترا (infliximab-dyyb/ Inflectra)، داروی بیوژنریک رمی کید.

این دو، داروهای تأییدشده ی سازمان غذا و داروی امریکا (FDA)، واسه درمون موارد متوسط تا شدید مریضی کرون در صورت موثر نبودن داروهای عادی، هستن. اونا به دسته داروهایی تعلق دارن که به عنوان ضد TNF شناخته می شن. TNF: tumor necrosis factor به معنی عامل نکروز توموره. TNF به وسیله گلبولای سفید بدن تولید می شه و باور بر اینه که در تخریب بافتی ایجاد شده در مریضی کرون نقش داره.

داروهای ضد TNF دیگری که FDA اونا رو تأیید کرده عبارتند از:

  • آدالیماب یا هومیرا (adalimumab/ Humira)؛
  • آدالیماب-اتو یا اَمجِویتا (adalimumab-atto/ Amjevita)، بیوژنریک داروی هومیرا؛
  • سرتولیزوماب یا سیمزیا (certolizumab/ Cimzia).

داروهای زیستی که اینتگرینا رو هدف قرار میدن جایگزینی واسه داروهای ضد TNF در درمون مریضی کرون به حساب بین. دو نمونه از این دسته دارویی عبارتند از:

  • ناتالیزوماب یا تایسبری (natalizumab/ Tysabri)؛
  • ودولیزوماب یا اِنتی ویوو (vedolizumab/ Entyvio)؛
  • آستیکینوماب یا اِستلارا (ustekinumab/ Stelara) داروی دیگریه که اینترلوکینای ۱۲ و ۲۳ (IL-12 و IL-23) رو می بندن، اینترلوکینا مواد پروتئینی هستن که در سیستم دفاعی بدن نقش مؤثری رو برعهده دارن.

داروهای تأییدشده ی FDA واسه درمون مریضی کولیت اولسراتیو شامل امجویتا، سیمزیا، هومیرا، اینفلکترا، رمی کید و گلیموماب یا سیمپونی (golimumab/ Simponi) هستن.

اگه داروهای پیشنهادشده واسه درمون IBD روی مریضی شما مؤثر نبود، با دکتر خود واسه شرکت در آزمایش بالینی صحبت کنین. در آزمایشای بالینی داروهای جدید واسه درمون یک مریضی روی افراد امتحان می شن تا ببینن جواب بدن مریض بهش دارو چیه. می تونین با بیمارستانای علوم پزشکی کشور یا استادان این دانشگاها در این رابطه تماس بگیرین و از وجود اینجور شرایطی آگاهی کسب کنین.

امکان داره واسه درمون نا آرومی روده از جراحی استفاده بشه؟

استفاده از جراحی واسه درمون مریضیای التهابی روده به نوع مریضی بستگی داره. مثلا کولیت اولسراتیو رو میشه با جراحی درمون کرد چون این مریضی به روده ی بزرگ محدود می شه. زمانی که روده ی بزرگ ورداشته شه مریضی باز نمی شه. اما با جراحی نمیشه مریضی کرون رو درمون کرد، با اینحال بعضی جراحیا ممکنه در این بیماران انجام بشه. جراحی بیشتر از اندازه در مبتلایان به مریضی کرون واقعا می تونه به وخامت مریضی منجر بشه.

شکلای مختلف مختلفی از جراحی واسه افراد گرفتار به کولیت اولسراتیو هست؛ اینکه کدوم یک متناسب شماس بستگی به عوامل زیادی داره:

  • وسعت مریضی؛
  • سن فرد؛
  • وضعیت سلامت کلی فرد.

پروکتوکولکتومی

اولین گزینه جراحی، پروکتوکولکتومی (proctocolectomy) است. این جراحی شامل برداشتن تموم روده ی بزرگ و راست رودهه. پس از اون جراح دریچه ای روی شکم تعبیه می کنه که ایلئوستمی نامیده می شه و به انتهای روده ی کوچیک متصله. این دریچه راه جدیدی رو واسه تخلیه ی مواد دفعی به داخل یک کیسه ، که با چسب به پوست وصل می شه، جفت و جور میکنه.

آناستوموز ایلئوآنال

جراحی عادی دیگر آناستوموز ایلئوآنال (ileoanal anastomosis) نام داره. جراح روده ی بزرگ رو بر می داره، بعد یک کیسه (pouch) داخلی در بدن مریض تعبیه می شه که روده ی کوچیک رو به مجرای مقعدی وصل می کنه. در این روش مدفوع بازم از راه مقعد دفع می شه.

گرچه با جراحی نمیشه مریضی کرون رو درمون کرد، اما حدود نصف مبتلایان به کرون زمانی به جراحی نیاز پیدا می کنن. اگه دچار مریضی کرون هستین و به جراحی نیاز دارین دکتر گزینه های موجود رو با شما در بین می ذاره. مطمئن شید که سؤالات خود رو پرسیده اید و هدف یا اهداف جراحی، خطرات، منافع و مشکلاتی رو که ممکنه در اثر انجام ندادن جراحی بهش دچار شید متوجه شدین.

وقتی به مریضیای نا آرومی روده گرفتار باشین، سالای طولانی شاهد افت و خیز علائم تون هستین. این مسئله معنیش این نیس که مریضی شما رو در کنترل خودش داره؛ مدیریت این مریضی به کمک پزشکان و دیگر مراقبان سلامت، بهترین راه واسه حفظ سلامتی تا حد ممکن و در طولانی مدته.



دیدگاهتان را بنویسید