دانلود پایان نامه درمورد مسجد شیخ لطف الله و معماری ایرانی

دانلود پایان نامه

همچنین فرم ساخت محراب شیخ لطف الله، مانند ساخت کلی مسجد است، یعنی پایین محراب فرم کاملاً استوار و ایستا و چهارگوش دارد، مانند قاعده مربع مسجد، و در قسمت بالای آن حالت انحنا پیدا کرده تا به بالاترین نقطه می‌رسد و منظور این است که از زمین خاکی که تکثر را در خود جای داده حرکت کرده و به یک نقطه که نورخداوندی است می‌رسیم، یعنی به وحدانیت مطلق،که البته این شاخصه در مورد تمامی مساجد اسلامی صدق می‌کند. طاق در واقع، بازتابی از شکل ظاهری آدمی است که بخش بالایی منحنی آن مانند سر انسان، نشانی از ساحت آسمانی و بخش پایینی آن که از شانه هایی چون کوه استوار، شروع می شود نشانی از ساحت جسمانی است.
4-4محراب مسجد شیخ لطف‌الله
منبع: www.tourism.isfahancht.ir
لحظه لحظه‌نماز نشانگر ارتباط متقابل انسان باخداست، و نقطه‌اوج این ارتباط به هنگام سجود است که پیشانی سجاده را در بخش بالایی آن لمس می‌کندو درطول نماز، این تنها زمانی است که نمازگزار با فرود آوردن سر تعظیم به نشانه ‌تسلیم محض، به لحاظ فیزیکی وارد بخش قوسی شکل،در نقش محراب روی سجاده می شود.
4-1-2-4 نور در مسجد شیخ لطف الله
«در ایران، به علت درخشندگی شدید اشعه آفتاب در اکثر پهنه این سرزمین و شفافیت هوا در مناطق مرتفع، تجربه نور و نیاز به زیستن به فضاهای روشن به عنوان جزئی از زندگی ایرانیان در سراسر تاریخ بوده است. معماری اسلامی به‌ویژه در ایران تاکید خاصی بر نور دارد. نور عنصر برجسته معماری ایرانی است نه به عنوان یک عنصر فیزیکی، بلکه به عنوان یک سمبل وجود. نور یک حضور روحانی است که در سختی ماده، نفوذ کرده آن را تبدیل به یک صورت شریف می‌کند و آن را آن‌چنان زیبا می‌سازد که محل استقرار روان انسانی باشد، که جوهر انسان نیز ریشه در عالم نور دارد، عالمی که جز عالم روح نیست.»(بورکهارت،1370، صص 66-65 )
نقش نور در معماری اسلامی، تاکید بسیار گسترده بر اصل تجلی و حضور خداوند دارد. نور، وظیفه روشن کردن بنا وکاستن ظلمت و سردی بنا را عهده دار است. نور به عنوان نمادی از وجود خداوند در فضای مسجد نازل می‌شود، نه تنها به عنوان سمبل عرفانی و معنوی، بلکه جزئی از تزیینات مسجد نیز به شمار می رود.
دلیل وجود مفهوم نور در عرفان اسلامی در دو چیز است:
«1. جریان وجود از سوی وجود مطلق متعال، به صورت نور جلوه نموده و هر کجا که نشان از وجودی هست، به حقیقت، نوری است از انوار مشرقیه حضرت باریتعالی.
2. صور مثال همه از جنس نورند و به یک عبارت حکیم و عارف و هنرمند در سیر صعودی و عروج خویش، با پیراسته شدن از ماده و بُعد، ورود به قلمرو «نوری» را تجربه می‌کند.» (بلخاری،1390، ص339)
در واقع وجود نور، باعث صعود فکرو اندیشه انسان به ماورای محدودیت‌های مادی می‌شود. وجود نور در مساجد شور و حیات رابرای تزئینات اسلامی به ارمغان می‌آورد. نور و تزئینات مسجد، ذهن انسان را به جهانی خیالی رهنمون می‌کندکه تجلی حق در آن است. انعکاس منابع نور، طیف‌های رنگینی با سایه روشن های گوناگون ایجاد می‌کند و فضا و محیط را با درجات رنگین متکثر از تیره تا روشن،تلألو و جلوه‌ای بی‌انتها می‌بخشد و از هر زاویه دیدی، این جلوه‌گری ظهوری نو می یابد.
همچنین اصل وجود نور در مساجد را می‌توان این‌گونه اظهار کرد:
« در اسلام به دلیل حضور مطلق اصل تجلی، معماری اسلامی در اندیشه کاربرد طرح‌ها و موادی است که اصلی‌ترین مظهر تجلی «او» یعنی «نور» باشند زیرا کارکرد ایده و ماده در این جهان‌بینی، کارکرد انعکاس است نه اصالت. بنابراین بنا باید، نماد جلوه‌گری نورِ مطلقِ آسمان‌ها و زمین یعنی تنها وجود حقیقی باشد: الله نور السموات و الارض. نور در تجلی خود در معماری همچون نمادی از وجود و عقل الهی و چون جوهری معنوی است که به درون غلظت ماده نفوذ می‌کند و آن را تبدیل به صورتی شریف و شایسته می‌سازد که مناسب محل زندگی نفس آدمی است؛ نفسی که جوهره‌اش در عین حال ریشه در عالم نور دارد. نقش نور شفاف کردن ماده و کاستن از صعوبت و سردی بنا (معماری مقدس) است تا همچون قلب، مأمن و پناهگاهی برای روح گرفتار آمده در قلب ماده باشد.» (همان،ص383)‌
بازی بس لطیف نور در مسجد شیخ لطف الله چشمگیر است.یکی از نکات بسیار جالب در مورد به‌کارگیری نور در این مسجد این است که هنگام صبح پرتوهای نور بر کاشی های مزین به سوره انفطار می تابند انفطار به معنای گشاینده است و خداوند در هر دو آیه اول این سوره می فرماید : «هنگامی که آسمان باز و گشاده شود و ستاره‌هاپراکنده شوند تاریکی کنار می رود»(سوره انفطار،آیه 1و 2) که این با طلوع خورشید همخوانی دارد.
4-5 کتیبه سوره انفطار
منبع: آرشیو نگارنده
ظهر نیز پرتوی نور خورشید بر روی سوره شمس می تابد (تصویر 4-6)که خداوند در این سوره می‌فرماید« و الشمس و ضحیها» (سوره شمس،آیه1) یعنی وقتی که خورشید نور افشانی می کند.
4-6نورافشانی خورشید به هنگام روز روی سوره شمس
منبع: www.tourism.isfahancht.ir
شب هنگام پرتو نور مهتاب برروی سوره واللیل می تابد و در این سوره خدا می فرماید:« قسم به شب هنگامی که همه جا را تاریکی فرا می‌گیرد.»( سوره واللیل، آیه1)
4-7کتیبه سوره لیل
منبع: آرشیو نگارنده
جلوه دیگر پرتو افشانی نور بر ترنج های لیمویی شکل گنبد است که شبیه پر طاووس است و دم آن نشان دهنده جهت قبله است.(تصویر4-8)
4-8شبکه‌های زیر گنبد، محل تشکیل پر طاووس
منبع: www.tourism.isfahancht.ir
4-1-2-5 خلاء
واقعیت محوری در مساجد، دقیقاً تهی بودن آن است که به نظاره‌کننده در پیشگاه حضرت حق احساس پوچی می‌دهد، حتی مسجد شیخ لطف الله با وجود تزیینات گسترده همیشه عنصر تهی بودن و خلاء را در خود داشته است.