دانلود پایان نامه درمورد مسجد شیخ لطف الله و میدان نقش جهان

دانلود پایان نامه

2-6-1 مقرنس کاری
یکی از عناصر تزئینی معماری که در زیبا ساختن بناهای ایرانی به خصوص مساجد و مقبره‌ها نقش مهمی دارد مقرنس‌کاری است.«مقرنس گونه‌ای تاقچه‌بندی آذینی در زیر گنبدها یا نیم گنبدهای روی ایوان‌ها و درگاه ها، با آجر یا گچ و کاشی است که در آن هر رده از تاقچه‌ها از رده زیرین خود پیش می نشیند تا درگاه به هم آید. در تاقچه‌ها برجستگی‌ها و فرورفتگی‌هایی همراه با نگاره های گوناگون درآورده می شود.به کارگیری مقرنس به طور عمده در معماری دوران پس از اسلام در ایران رشد کرد و سپس در سایر کشورها نیز به کار رفت. مقرنس‌ها که شباهت زیادی به لانه زنبور دارند، در بناها به شکل طبقاتی که روی هم ساخته شده برای آرایش دادن ساختمان ها و یا برای آن که به تدریج از یک شکل هندسی به شکل هندسی دیگری تبدیل شوند،به کار می روند. این مقرنس‌ها را می توان از جمله وسایل موثر ساختن گنبدها دانست، که بعدها محتوای نظری اولیه را از دست داد و بیشتر برای تزئین به کار رفت.مقرنس‌ها معمولا در سطوح فرو رفته گوشه های زیر سقف ایجاد می شود، اما محل قرارگیری این عنصر تزئینی می تواند در بالای دیوارها، سقف‌ها، گوشه‌ها، سردرها و… باشد.»(بلخاری،1388،ص85)
تصویر 2-4 مقرنس‌کاری مسجد شیخ لطف الله
منبع:www.tourism.isfahancht.ir
2-6-2 کاشی‌کاری
کاشی کاری یکی از روش های دلپذیر تزئین معماری در تمام سرزمین های اسلامی است. «تحول و توسعه کاشی ها از عناصر خارجی کوچک رنگی در نماهای آجری آغاز و به پوشش کامل بنا در آثار تاریخی قرون هشتم و نهم هجری انجامید. در سرزمین های غرب جهان اسلام که بناها اساساً سنگی بود، کاشی های درخشان رنگارنگ بر روی دیوارهای سنگی خاکستری ساختمان های قرن دهم و یازدهم ترکیه، تأثیری کاملا متفاوت اما همگون و پر احساس ایجاد می کردند.
مانند دیگر هنرهای ایرانی در عهد اسلامى، صنعت کاشی کاری نیز از اعتبار ویژه‌‌ای برخوردار است. در اواخر هزاره دوم ق. م هنرمندان ایرانى، آشنا به ساخت خشت و آجر لعابدار بوده‌‌اند و در آرایش بناها از آن استفاده می‌‌کرده‌‌اند. در عهد هخامنشی و ساسانی نیز آرایش کاخ ها با به‌‌کارگیری آجرهای لعابدار رنگین صورت می‌‌گرفته است. در دوره اسلامی به تدریج هنر کاشی‌کاری با شیوه‌‌ای جدید آغاز گردید. بسیاری از محققان بر این عقیده‌‌اند که ایران اولین کشوری است که از کاشی‌کاری به عنوان دو عامل آرایش و استحکام بخشی بنا بهره گرفت و تقریباً از اواخر قرن 4 هـجری به بعد، کمتر بنای اسلامی را می‌‌توان یافت که با کاشی آرایش نشده باشد.»( معماریان، 1384، ص 81)
2-6-3 رنگ
«رنگ در اسلام پرمایه و غنی از فحوای عمیق باطنی و تمثیلی یا قدسی و معنوی است. به همین دلیل، رنگ در معماری اسلامی با هستی‌شناسی وحیانی کلام قرآن و تمثیل‌های آن درهم تنیده است. روحانیت و قداست و الوهیت رنگ‌ها در هستی‌شناسی اسلامی با روح گرافیک و ذائقۀ زیبایی‌شناختی ظرافت و صور پر لطف، قرابت و مناسبت بنیادین دارد. رنگ‌هایی که در این میان بیش از بقیه در معماری مساجد استفاده شده‌اند: سفید، آبی، قرمز، لاجوردی، زرد و سبز رنگ‌هایی هستند که بیشترین تأثیر را دارند.»(ملا صالحی،1385، ص 15)
2-6-4 خوشنویسی
«خوشنویسی در میان هنرهای اسلامی مظهر پرتوان‌ترین هنر تزیینی است که در عین حال، شیوه‌ای روحانی را جلوه‌گر می‌سازد. مفاهیم خوشنویسی با قرآن و بیان قرآنی مرتبطند، که طبق قریحه و استعداد هر قوم سبکی پدید آمده است. ایرانیان اساتید خط نستعلیق و شکسته هستند و قوم ترک همواره در نسخ شهرت یافته‌اند. دو شکل اصلی هنر قدسی، یعنی معماری و خوشنویسی، در کنار یکدیگر معماری تزیینی مسجد، خصوصاً مساجد کاشیکاری شده ایران را به وجود آورده‌اند که همچون بلوری در ظلمتکده خاک، پرتو نور آسمان را منعکس می‌نماید.»(همان، ص48)
فصل سوم
معماری مسجد شیخ لطف الله
3-1مسجد شیخ لطف الله
با نگاهی گذرا به یادگارهای اصفهان، سایه‌ی سلسله صفوی را بر روی آن‌ها حس می‌کنیم. اصفهان در سال 1006 هجری به طور رسمی پایتخت دولت صفوی شد و در این شهر یادگارهای زیبای مذهبی و غیر مذهبی به وجود آمد. یکی از زیباترین بناهای مذهبی دوره صفوی، مسجد شیخ لطف‌الله است که در میدان نقش جهان چون گوهری تابناک، می‌درخشد.
3-1-1 تاریخچه
مسجد شیخ لطف الله یکی از مسجد‌های تاریخی و شناخته شده شهر اصفهان است که در ضلع شرقی میدان نقش جهان، مقابل عمارت عالی‌قاپو واقع شده است. این مسجد شاهکاری از معماری و کاشی‌کاری قرن یازدهم هجری است که به فرمان شاه عباس اول در مدت هجده سال بنا شده و ساخت آن در سال 1208 هجری به پایان رسیده است. سبک معماری این بنا به شیوه اصفهانی است. معمار و بنای آن استاد محمد‌رضا اصفهانی بوده و خطوط و کتیبه‌های داخل مسجد کار علیرضا عباسی است.(یاوری- با وفا، 1390، ص162)
3-1-2 وجه تسمیه
درباره وجه تسمیه مسجد شیخ لطف الله باید گفت که، شیخ لطف الله (وفات 1305هجری) از مردم میش از قرای جبل عامل یعنی جبل لبنان بوده و خاندان او همه از فقهای امامیه بوده‏اند. به مناسبت سعی بی‌اندازه پادشاهان صفوی در ترویج احکام مذهب تشیع و تشویق و اکرام فقهای آن، شیخ‌لطف‌الله نیز مانند جمع کثیر دیگری از علمای بحرین و جبل عامل، از موطن خود به قصد ایران عازم شد. ابتدا در مشهد مقدس اقامت گزید و تا تاریخ فتنه ازبکانو دست یافتن ایشان بر مشهد در آن شهر مقیم بود. سپس به قزوین پناه جست و در آن‌جا به کار تدریس مشغول شد. شاه عباس او را از قزوین به اصفهان دعوت کرد و در جنب میدان نقش جهان مدرسه و مسجدی را که هنوز هم به نام او شهرت دارد به عنوان محل تدریس، اقامت و امامت وی پی نهاد. البته انجام این کار تا ۱208 هجری طول کشید. اکنون فقط مسجد آن باقی مانده است. ( همان، ص 163)
3-1-3 ویژگی‌های خاص
در تمامی مساجد اسلامی، صحن و مناره جزء لاینفک مسجد به شمار می‌آید. مسجد شیخ‌لطف‌الله به علت اینکه نه دارای مناره است و نه دارای شبستان ورودی (حیاط) و همچنین ورودی آن پله می‌خورد، نسبت به الگوی مساجد اسلامی، بنایی متمایز است. عدم وجود شبستان و صحن ورودی این مسجد به مقتضیات تقارنی میدان نقش جهان (قرار گرفتن مسجد رو به روی عمارت عالی‌قاپو) بر می‌گرددکه منجر به این مسئله شده‌است که نتوان صحنی یا حیاطی رو به قبله که برای نمازگزاری استفاده شود، برای آن طراحی کرد. «نکته ای دیگرکه محققان و پژوهشگران و سیاحان بر آن متفق‌القولند، اختصاصی بودن مسجد شیخ‌لطف‌الله و جلوگیری از ورود اغیار به آن است.» (شهبازی‌شیران، 1389، ص24)
3-1 مسجد شیخ لطف الله
منبع:www.tourism.isfahancht.ir
3-2 عناصر ساختاری مسجد شیخ لطف الله
3-2-1جلوخان
جلوخان دارای طاق‌نما و درگاه‌هایی است که به صورت قرینه ساخته شده است. ازارهسردر، ازسنگ مرمر وبقیه سطوح آن، تزیینات غنی کاشی معرق است. حاشیه قوس اصلی طاق سردر با کاشی فتیله‌پیچ فیروزه رنگ تزیین و نماسازی شده است. زیر قوس جناغی این طاق دارای مقرنس‌بندیزیبایی ازکاشی معرق استو درزیر آن، علاوه برکتبیه های تاریخی، پنجره مشبکی قراردارد. (تصویر 2-1) بر فراز پنجره مشبک کتیبه « مایه محتشمی خدمت اولاد علی» به چشم می‌خورد که اشاره به معمار و سازنده این مسجد دارد. (تصویر 3-2)
3-2کتیبه بالای پنجره مشبک جلوخان