درجه حرارت و حالت طبیعی

دانلود پایان نامه

2-4-5-4 رنگ های مستقیم
این نوع رنگها برای رنگرزی الیاف سلولزی به کار می روند و به دلیل عدم ثبات کافی در برابر نور و شستشو برای الیاف پشم مناسب نیستند، ولی گاهی برخی از افراد این رنگها را به دلیل ارزانی قیمت و سادگی روش رنگرزی در برخی نقاط به کار میبرند. روش رنگرزی آنها به این ترتیب است که ابتدا رنگ را در آب حل کرده و آن را در پاتیل میریزند و پس از گرم کردن آب ( به صورت ولرم )، الیاف پشم را به پاتیل اضافه میکنند و به مدت یک ساعت یا کمتر پاتیل را به جوش آورده و برای اینکه ثبات رنگ تقویت شود، کمی نمک به آن میافزایند و به مدت 30 دقیقه دیگر آن را میجوشانند، سپس الیاف را کاملا شسته و آبگیری کرده و خشک میکنند”میرجلیلی، 1387، ص 179″
2-4-5-5 رنگهای راکتیو
پارچه هایی که با رنگ های راکتیو رنگ می شوند ثبات بسیار زیادی در مقابل شستشو از خود نشان می دهند. زیرا این رنگ ها به داخل لیف نفوذ میکنند و فعل و انغعالات شیمیایی خاصله، منجر به ایجاد پیوند کووالانت میان رنگ و الیاف میگردند که این خود مانع جدایی رنگ و لیف میشود. معمولا برای سرعت بخشیدن به فعل و انفعالات شیمیایی از مقادیر زیادی نمک استفاده میشود”یزدانشناس و همکاران، 1381، ص174″.
برای حل این رنگهای راکتیو، بهتر است ابتدا با کمی آب سرد آنها را خمیر کرد و سپس با آب 30 تا 50 درجه سانتیگراد رقیق نمود، نکته قابل توجه اینکه برای حل کردن رنگ راکتیو نباید آن را جوشاند و همچنین نبایستی در محلول قلیایی ریخته شود”دانشگر،1376، ص263″.
2-4-5-5-1 ثبات رنگهای راکتیو بر روی پشم
پس از اینکه پشم به حمام رنگ راکتیو وارد میشود ، مقدار زیادی از رنگ جذب لیف میگردد، ولی تمام رنگی که جذب الیاف پشم میشود با آن ترکیب نمیگردد، رنگ راکتیو نوع گرم و یا ترکیب آن هنگام رنگرزی به آهستگی جذب الیاف میشوند، در انتهای عملیات رنگرزی مقداری رنگ به صورت هیدرولیز شده و مقداری از رنگ که با پشم ترکیب نشده در پاتیل باقی میماند. اگر جوشاندن حمام را ادامه دهند، مقداری از باقی مانده رنگ جذب خواهد شد.
2-4-5-5-2 یکنواختی رنگ های راکتیو بر روی پشم
وقتی که این رنگها را تنها با یک اسید ضعیف و یا نمک اسیدی بر روی پشم به کار میبرند، مخصوصا در رنگهای کمرنگ باعث یکنواختی رنگ به دست آمده میشوند، بنابراین باید از مواد یکنواخت کننده آنیونیک استفاده شود. برای حصول نتیجه بهتر، درجه حرارت و PH حمام باید کنترل شود، در مورد رنگ های کمرنگ PH حمام باید 7 و رنگ های متوسط و تیره بین 5/5 تا 6 مناسب میباشد. مواد رنگی بعد از پشم مهمترین عامل قالیبافی است، کیفیت نهایی رنگ قالی تا حد زیادی بستگی به کیفیت پشم آن دارد. دمای رنگ هم از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است. فرق فاحشی میان رنگرزی در تابستان و زمستان وجود دارد اگر فصل تابستان باشد هوا گرم و داغ و آفتاب سوزان درخشش رنگ کم میشود، به همین دلیل برخی رنگرزان، پشم رنگی خود را در هوای آزاد خشک نمیکنند زیرا پشمی که در آفتاب خشک شود با سرعت زیاد خشک میشود و احتمال رنگ باختگی بیشتری پیدا میکند.
2-4-6 دندانه
Mordant از Morder به معنای محکم گرفتن، اقتباس شده است. دندانه ها، نمک های فلزی هستند که دارای تمایل متقابلی برای الیاف و رنگ ها میباشند که ثبات رنگ ها را بهبود میبخشند. دندانه در اصطلاح به معنی اضافه کردن موادی برای تثبیت و رنگ پذیری الیاف است. این مواد از نظر شیمیایی باید قابلیت حل شدن به ماده رنگی را داشته باشند، طرز عمل این املاح به این صورت است که با به وجود آوردن خلل یا خراش در روی سطح الیاف باعث نفوذ بیشتر رنگ به داخل الیاف میشوند. رنگهای طبیعی به دو گونه بر الیاف بدون دندانه عمل میکنند، برخی جذب لیف نمیشوند برخی نیز به صورت سطحی جذب میشوند که در مقابل نور و یا شستشو از بین میروند و ثباتی ندارند به همین سبب استفاده از دندانه در رنگرزی با رنگ های طبیعی کاملاً الزامی است.
دندادنه ها بر دو نوع هستند:
1 – دندانه های نباتی
2 – دندانه های معدنی که از املاح فلزات تشکیل شدهاند” منتظر وهمکاران1388، ص82-90″.
2-4-6-1 دندانه های نباتی
قسمتهای مختلف برخی از گیاهان دارای خاصیت تثبیتکنندگی است اما نمیشود به جای دندانه از آن ها استفاده کرد. این گیاهان اغلب دارای تانن هستند و تانن ها فام رنگ را تغییر میدهند، مثلا از ترکیب پوست انار که خودش اسید گالوتانیک است با زاج آهن گالوتانیک آهنبه وجود میآید که قدما برای ساخت مرکب مشکی استفاده و اصطلاحا آن را مرکب مازوئی نیز گویند”تحقیق میدانی، جوکار، 1393″. دربعضی از کتب دارویی این ماده به صورت های اسید تانیک، اسید گالوتانیک گالوتانن و به غلط اسید دی گالیک ذکر شده است، تانن در پوست و میوه تعداد زیادی از گیاهان مخصوصا پوست درختان بلوط ، انار، گردو و سماق وجود دارد و بر سه نوع است.
الف: تانن هایی که املاح فریک را به رنگ آبی سیاه در میآورند مانند تاننهای پوست بلوط، سماق و پوست درختان غان.
ب: تاننهایی که املاح فریک را به رنگ سبز در میآورند مانند انواع ترشک.
ج: تاننهایی که املاح فریک را به رنگ خاکستری مایل به سبز در میآورند مانند تانن موجود در گزنه.
این تاننها به دو صورت وجود دارند در درجه اول به حالت طبیعی در گیاه موجود است و در درجه دوم تانن پاتولوژیک یا معمولی که در بافت گیاهی یافت میشود و بر اثر نیش حشره ایجاد میگردد که به آن مازو میگویند این ماده بر اثر نیش حشره ای به نام پمفیگس اتریکلایس بر درخت جفت و بلوط به دست میآید که 40 درصد جوهر مازو دارد. در کردستان مازوهای دیگری از برگ درخت بلوط میگیرند که 50 تا 70 درصد جوهر مازو دارد برگ خشک مازو را با آسیاب دستی و سنگ نرم خوب میسایند و آن را چند ساعت در دیگ بزرگ مسی میجوشانند و سپس آن را صاف میکنند، مازو دارای خواص ویژهای است زیرا با مواد قلیایی ترکیب میشود و در برابر هوا رنگ قهوهای به خود میگیرد و دارای طعم قابضی است که عکس العمل اسیدی ضعیفی دارد و با انواع املاح به رنگهای مختلف تولید رسوب میکند. این گیاهان جزء دندانه های رنگدار هستند و بیشتر برای تیره کردن فام رنگ ها به کار میروند به خصوص مازو که برای تهیه رنگهای تیره کاربرد دارد”صوراسرافیل،1387، ص 78-85″.
2-4-6-2 دندانه های معدنی
این مواد اغلب املاح فلزات قابل ترکیب با آب هستند که برخی از آنان خود دارای رنگ میباشند مانند املاح مس، کروم، کبالت و برخی بدون رنگ هستند از جمله املاح آلومینیم، قلع، روی و نیکل. این املاح که ظرفیت فلزی آنان زیاد است در حمام رنگرزی ترکیبی شیمیایی یا لاک مانند بین رنگ و لیف تشکیل میدهند و باعث میشوند که رنگ کاملا در داخل لیف نفوذ کند. مهمترین مادهای که در ایران برای دندانه مورد استفاده قرار میگیرد انواع زاجها هستند و زاج سفید یکی از معمولیترین آنهاست، این ماده که سولفات مضاعف پتاسیم و آلومینیم است به شکل معمولی بلورهای شفاف با طعمی قابض است و اگر در معرض هوا قرار بگیرد قشری زرد و نرم آن را میپوشاند، در آب قابل حل است ولی در الکل حل نمیشود، معادن آن در ایران فراوان است. زاج سفید بر چهار نوع است زاج قلمی، زاج نازک، زاج گرد و زاج مایع. در روزگار کهن رنگرزان زاج سفید را با ادرار گاو مخلوط میکردند پس از آن زاج آلومینیم خالص متبلور میگردید این شیوه در اواسط سده پانزدهم میلادی به اروپا هم رسید. استفاده بیش از اندازه از آن باعث درهم رفتگی و چسبندگی پشم میشود، آب های سنگین مانند آب اصفهان باعث رسوب آن میشود و قدرت دندانه را کاهش میدهد و به عدم یکنواختی پشم ها که بعدا رنگرزی میشود منجر خواهد شد. از دیگر دندانه هایی که در رنگرزی به کار می رود زاج سیاه است چون این دندانه باعث تیره شدن رنگ ها میشود، در مواردی که فام دلخواه تیره باشد مورد استفاده قرار میگیرد مقدار مصرف آن باید کم و مدت توقف در حمام نیز باید کوتاه باشد. دندانه سولفات آهن با قرمز دانه از قهوه ای کدر تا بنفش بسیار تیره مایل به سیاه را به وجود میآورد که البته مقاومت زیادی در مقابل شستشو و نور ندارد و برای ایجاد محیط pH مناسب برای این دندانه میتوان از اسید اگزالیک استفاده کرد. “منتظر وهمکاران1388، ص82،87”
2-4-7 آب در رنگرزی
به علت اهمیت فوق العاده نقش آب در عمل رنگرزی شناختی اصولی از این ماده ضروری است چرا که این ماده میتواند با مواد ناخالص خود تاثیراتی بسیار مخربی در تولید رنگ نهایی وارد کند لذا قبل از استفاده از آب در دسترس، باید آن را خوب شناخت، آب استفاده شده در رنگرزی باید حتما بی رنگ و زلال باشد و به هیچ وجهی مواد شناور در آن وجود نداشته باشد چرا که این مواد بر الیاف اثر میگذارد و باعث خرابی و رنگ ناپذیری آن میگردد . بعضی آب های موجود به علت داشتن املاح از جمله منگنز و آهن باعث رسوباتی میگردد که نهایتا به یکنواختی رنگ الیاف لطمه میزند. املاح فلزی موجود در آب ها و همچنین یون های آن ها در عمل سفیدگری و رنگرزی باعث تجزیه محلول های حمام میشود و فرآیند رنگرزی یا سفیدگری را مختل میسازد . بنابراین آب مورد استفاده باید به اصطلاح « آب نرم » باشد تا از ایجاد رسوبات مزاحم در موقع جوشیدن آن و یا استفاده از صابون و مواد قلیایی جلوگیری به عمل آید. اگر آب محتوی مواد قلیایی مانند کربنات را بجوشانیم ، در اثر فعل و انفعال شیمیایی کربنات های حلال آن به بی کربنات های غیر حلال تبدیل میگردد و ذرات موجود در آب رو به افزونی میرود . همچنین بر اثر فعل و انفعال شیمیایی بین نمک های کلسیم و سود در عمل جوش رسوب حاصل میآید که آن هم سبب ایجاد ذرات معلق در آب رنگرزی میشود.