عاریه چیه و در قوانین مدنی چه حکمی داره؟ 

 

خصوصیات قرارداد عاریه

در قرارداد عاریه مالکیت وسیله منتقل نمی شه؛ بلکه فقط اجازه بهره مندی و استفاده داده می شه. در این قرارداد اصل اینه که طرف بدون پرداخت وجهی و به شکل مجانی از وسیله و مال استفاده کنه. اما عاریه دهنده می تونه شرط کنه که مبلغی یا مابازایی بهش پرداخت شه. یعنی؛ عاریه می تونه مجانی نباشه.

واسه اینکه قرارداد عاریه به شکل درست منعقد شه، لازمه که دو طرف اهلیت انعقاد قرارداد (عقل، بلوغ، اختیار) رو داشته باشن. حتی کودکی که رشد کافی نداره یا شخصی که عقل معاش نداره (نمیتونه سود و زیان مادی و مالی خود رو به درستی درک کنه) نمی تونن خودشون بدون اذن ولی (پدر یا جد بابایی یا وصی منصوب یکی از اونا) یا قیم، عقد رو قبول کنن. چون در قرارداد مزبور کودک یا سفیه، امین حساب می شن و باید در حالی که از مال استفاده می کنن از اون مراقبت هم بکنن.

کودکی-نام-تصویر

نکته قابل توجه دیگر اینه که مالی که به عاریه داده می شه، باید مالکیت منفعت اون واسه عاریه دهنده باشه. یعنی احتیاجی نیس شما صاحب مالی باشین و اونو منتقل کنین؛ بلکه اگه خونه ای رو اجاره کنین و صاحب خونه شما رو منع نکرده باشه، می تونین مال مورد اجاره رو به عاریه بدین. برعکس کسی که مالی رو به عاریه میگیره، حق نداره اونو به دیگری به عنوان عاریه بده، چون اینجور حقی بر اون مال نداره. یعنی، حق استفاده از اون مال تنها واسه اون ایجاد می شه.

مال مورد عاریه باید پس از استفاده و استفاده قابل باقی ماندن باشه و از بین نرود. مثلا نمیشه خوراکی رو واسه خوردن به عنوان عاریه به دیگری داد، چون با خوردن اون، مال از بین میره. درحالی که میشه خوراکی رو واسه نمایش دادن در مغازه به عاریه داد. یعنی، مالی رو میشه به عاریه داد که با استفاده ، عینِ مال بمونه.

منفعتی مالی که به عاریه داده می شه باید مشخص و معلوم باشه. البته چون عقد عاریه طبق خوبی بر دیگریه، توانایی تعیین و علم خلاصه به منفعت مورد عاریه کافیه. مثلا شخصی چندین اسب داره و به گیرنده عاریه اجازه می ده که یکی از اسبان رو به اختیار تعیین کنه. در این صورت عاریه صحیحه.

مطلب مشابه :  عبارات انگیزه بخشی که مدیران دوست داشتنی به کارمندان خود میگن 

منفعت مال عاریه ای باید قانونی و عقلایی باشه. مثلا نمیشه ماشین شخصی خود رو واسه دزدی به سارقین عاریه داد!

آثار قرارداد عاریه

۱. تعهدات گیرنده عاریه

استفاده ی خیلی از کالاهایی که به عاریه داده می شه، باعث کهنگی و فرسایش مال می شه و از قیمت اون کم می کنه. مثل سوار شدن ماشین یا پوشیدن لباس یا استفاده از فرش و اسباب و وسایل خونه، اگه استفاده از اون طولانی شه، فرسوده و کهنه می شه. در این صورت این سؤال مطرح می شه که باید عاریه گیرنده هزینه اونو بده یا نه.

اینجا قانون می گه اگه استفاده از کالا در حدود اذن و اجازه عاریه دهنده صورت گیرد، عاریه گیرنده، در مقابل استهلاک وسیله امانت داده شده مسئولیتی نداره. اما در مورد مالی که به عاریه داده شده، اگه کلا تلف شه و دیگر بشه از اون استفاده ای برد موضوع متفاوت می شه. ظاهر عاریه اینه که مالِ به امانت گرفته شده پس از استفاده به مالک اون بازگردانده شه. پس عاریه گیرنده نمیتونه موجب تلف مال شه. پس اگه مال مورد عاریه از بین برود، عاریه گیرنده مسئول تلف ماله. اما اگه تلف مال نامنتظر و بدون تقصیر و کوتاهی عاریه گیرنده اتفاق بیفته، در این صورت مسئولیتی نداره.

از طرف دیگر؛ ممکنه استفاده از مال مورد عاریه لازمه صرف هزینه باشه، مثل بنزین زدن به ماشین عاریتی. در این صورت این هزینه ها برعهده ی عاریه گیرنده و نمیشه این مسئولیت رو برعهده ی عاریه دهنده قرار داد. با این حال در قرارداد عاریه میشه شرطی طی کرد مبنی بر اینکه هزینه های نگهداری برعهده ی عاریه دهنده باشه که با توافقِ دو طرفِ عقد دید می شه.

مطلب مشابه :  علائم نا آرومی روده، دلیل و علاج اون 

نکته مهم اینه که شاید هزینه ها مربوط به «نگهداری از عینِ مال» باشه. مثلا تعمیر ساختمان مورد عاریه. دراین صورت اگه در قرارداد عاریه درباره به این مسئله شرطی طی نشده باشه، این هزینه ها رو باید برعهده ی عاریه دهنده گذاشت.

مورد بعدی -همونجوری که مورد اشاره قرار گرفت- اینه که عاریه گیرنده نمیتونه مال مورد عاریه رو به دیگری منتقل کنه یا به تصرف دیگری بده. البته در شرایطی ممکنه که عاریه گیرنده واسه اینکه مال مورد عاریه رو در خطر می بینه و به مالک مال هم دسترسی نداره مجبور شه اونو به دیگری بسپارد . دراین صورت نباید عاریه گیرنده رو مقصر دونست.

ممکنه رد مال به مالک لازمه هزینه باشه. دراین صورت هزینه رد مال برعهده ی عاریه گیرنده، چون اون به رایگان از مال منتفع می شه.

۲. تعهدات عاریه دهنده

با توجه به برشمردن تعهدات عاریه گیرنده، تعهدات عاریه دهنده هم مشخص شد. یعنی، هزینه نگهداری و حفظِ عینِ مال بر عهده ی اوست.

تعهد دیگر هم اینه که اگه به دلیل وجود عیب در مالِ عاریه داده شده، به عاریه گیرنده آسیبی وارد شه، درحالی که عاریه دهنده بهش عیب آگاه باشه، باید هزینه ضرر وارده شده به عاریه گیرنده رو بده. یعنی، باید عرفا مقصر شناخته شه. اگه استفاده ی بی خطر از مال مورد عاریه نیازمند آگاهی بخشی به عاریه گیرنده باشه و عاریه دهنده در این کوتاهی کنه، دراین صورت هم مسئوله.

عقد عاریه، قراردادی جایزه؛ یعنی با مرگ یکی از دو طرف قرارداد یا مجنون شدن یا سفیه شدن هر کدوم از دو طرف عقد، منفسخ می شه و از بین میره. دو طرف قرارداد می تونن هر زمان بخوان قرارداد رو فسخ کنن. در این صورت عاریه گیرنده مال رو پس می ده یا عاریه دهنده مال رو پس میگیره.

تهیه شده در: chetor.com


۱

دیدگاهتان را بنویسید